1. bookVolume 59 (2020): Edizione 2 (January 2020)
Dettagli della rivista
License
Formato
Rivista
eISSN
2545-3149
Prima pubblicazione
01 Mar 1961
Frequenza di pubblicazione
4 volte all'anno
Lingue
Inglese, Polacco
Accesso libero

Cronobacter Spp. – The Serious Risk In A Baby Food

Pubblicato online: 24 Feb 2022
Volume & Edizione: Volume 59 (2020) - Edizione 2 (January 2020)
Pagine: 139 - 151
Ricevuto: 01 Nov 2019
Accettato: 01 Apr 2020
Dettagli della rivista
License
Formato
Rivista
eISSN
2545-3149
Prima pubblicazione
01 Mar 1961
Frequenza di pubblicazione
4 volte all'anno
Lingue
Inglese, Polacco
Wprowadzenie

Bakterie Cronobacter spp. to Gram-ujemne, względnie beztlenowe, ruchliwe, nieprzetrwalnikujące pałeczki, należące do rodziny Enterobacteriaceae [38, 56, 85]. Uznawane są za oportunistyczne patogeny we wszystkich grupach wiekowych, szczególnie u wcześniaków, niemowląt z niską masą urodzeniową, osób w wieku podeszłym i osób z obniżoną odpornością [2, 43, 97]. Nazwa rodzaju Cronobacter pochodzi od imienia jednego z greckich tytanów Kronosa, który połykał wszystkie swoje dzieci po urodzeniu. Obecnie rodzaj Cronobacter obejmuje siedem gatunków: C. sakazakii, C. malonaticus, C. turicensis, C. muytjesii, C. universalis, C. dublinensis i C. condimenti. Trzy pierwsze gatunki Cronobacter zostały skojarzone z infekcjami klinicznymi noworodków i wcześniaków. C. dublinensis, C. muytjesii i C. condimenti mają prawdopodobnie małe lub znikome znaczenie kliniczne [2, 97].

Bakterie z rodzaju Cronobacter spp. zalicza się do patogenów odpowiedzialnych za występowanie na całym świecie rzadkich, ale zagrażających życiu chorób: zapalenia opon mózgowych, bakteriemii, kilku form martwiczego zapalenia jelit [2]. W roku 2002 International Commission for Microbiological Specifications for Food nadała C. sakazakii „status zagrożenia, w przypadku wybranych populacji, zagrażającego życiu lub powodującego znaczące przewlekłe, długoterminowe konsekwencje” zaliczając do tej samej kategorii patogenów żywnościowych co Clostridium botulinum (typ A i B), Cryptosporidium parvum i Listeria monocytogenes [2, 3, 38].

W roku 2005 weszło w życie Rozporządzenie Komisji (WE) 2073/2005 (zmienione w 2010 roku Rozporządzeniem (EU) 365/2010) w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych na mocy, którego istnieje obowiązek badania preparatów w proszku dla niemowląt (PIF-powdered infant formula) oraz żywności dietetycznej w proszku specjalnego medycznego przeznaczenia, stosowanej w żywieniu niemowląt do 6 miesiąca życia na obecność Cronobacter spp. Według tego Rozporządzenia bakterie Cronobacter spp. muszą być nieobecne w trzydziestu 10-gramowych porcjach produktu. Pozytywne na obecność Cronobacter spp. partie mieszanek mlekozastępczych powinny zostać wycofane z rynku bez konieczności wykonywania analiz przynależności do gatunku [2, 7, 38].

W pracy podjęto temat oceny występowania zagrożenia powodowanego przez bakterie Cronobacter spp. w żywności w świetle obowiązujących wymagań.

Objawy i chorobotwórczość Cronobacter spp.

Najbardziej narażone na zakażenia wywołane przez bakterie z rodzaju Cronobacter są noworodki poniżej 28 dnia życia, noworodki urodzone przedwcześnie, niemowlęta o niskiej masie urodzeniowej (poniżej 2,5 kg) i niemowlęta z upośledzeniem odporności [24, 43, 74]. W USA zgłaszana zapadalność (częstość występowania infekcji wywołanych przez Cronobacter na 100 tysięcy niemowląt) wynosi 1, natomiast w przypadku niemowląt z niską masą urodzeniową ryzyko zakażenia wzrasta do 9,4 na 100 tysięcy niemowląt [33].

Po przekroczeniu bariery krew-mózg niektóre gatunki Cronobacter, m.in. C. sakazakii mogą wywołać zapalenie komórek nerwowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz tworzyć ropnie i torbiele mózgu prowadzące do wodogłowia. Pierwsze przypadki zaplenia opon mózgowo-rdzeniowych związanych ze spożyciem zakażonych bakterią C. sakazakii mieszanek mleko zastępczych opisano w 1961 r. [93]. Wskaźnik śmiertelności niemowląt związany z noworodkowym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych szacuje się na około 40–80% [18, 38]. W 94% przypadków u niemowląt, które przeżyły ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, wywołane zakażeniem C. sakazakii, choroba ta pozostawiała nieodwracalne powikłania neurologiczne m.in. wodogłowie, zaburzenia słuchu i wzroku oraz niedowład kończyn [18].

Pierwsze przypadki zakażeń bakterią C. sakazakii stwierdzono w Holandii w latach 1977–1981. Doszło wówczas do zakażenia ośmiorga niemowląt bakterią C. sakazakii, z których przeżyło dwoje [65]. W Islandii w latach 1986–1987 odnotowano trzy przypadki zakażenia C. sakazakii. Jedno z niemowląt nie przeżyło. U drugiego dziecka doszło do znaczącego upośledzenia rozwoju psychicznego i fizycznego. U trzeciego niemowlęcia stwierdzono powikłania w postaci zespołu napadów padaczkowych i opóźnień w rozwoju [9]. W latach 1993–1998 odnotowano 4 przypadki zakażeń niemowląt w Izraelu. Bakterie z gatunku C. sakazakii wyizolowano m.in. z miksera używanego do przygotowania mieszanki mlekozastępczej [10]. W okresie od czerwca do lipca 1998 roku doszło do zakażenia dwunastu noworodków w Belgii. Dzieci miały masę urodzeniową < 2000 g i karmione były mieszanką mlekozastępczą. Dwoje noworodków zmarło [94].

Pozostałe, wybrane przypadki infekcji wywołane bakteriami z rodzaju Cronobacter spp. przedstawiono w tabeli I. Mimo rosnącej świadomości zagrożenia zachorowania wciąż się zdarzają, potwierdza to m.in. przypadek z 2015 roku z Australii, gdzie w wyniku zakażenia C. sakazakii zmarło niemowlę. Bakterię wyizolowano z mleka matki, które było odciągane ręcznym laktatorem. Izolaty bakterii obecne we krwi niemowlaka i w mleku matki były identyczne, co potwierdza, że noworodek był narażony na patogen, poprzez konsumpcję mleka kobiecego (Tab. I) [61]. W 2016 roku w USA zdiagnozowano u noworodka sepsę. Niemowlę karmione było mlekiem kobiecym uzyskanym od dawczyni. Próby pobrane z płynu mózgowo-rdzeniowego i krwi wykazały obecność C. sakazakii. Bakterię wyizolowano również z laktatora używanego do odciągania pokarmu kobiecego (Tab. I) [11]. W 2017 roku w Brazylii w wyniku zakażenia Cronobacter spp. zmarł noworodek (urodził się w 35 tygodniu ciąży, karmiony był mlekiem matki oraz mieszanką mleko zastępczą). Wyizolowany z krwi Cronobacter spp. zidentyfikowano jako C. sakazakii ST494 [14]. Zeng i wsp. [101] opisali przypadek zakażenia chłopca bakterią Cronobacter spp. w Chinach. W płynie mózgowo-rdzeniowym wykryto liczne leukocyty, a w mózgu ropnie. Podawano dożylnie antybiotyki: cetazydym, a następnie meropenem. Objawy kliniczne ustąpiły, jednak po 3 tygodniach stwierdzono upośledzony rozwój umysłowy i fizyczny dziecka. Z płynu mózgowo-rdzeniowego wyizolowano C. sakazakii ST256 serotyp O1 [101].

Wybrane infekcje noworodków wywołane przez bakterie Cronobacter spp.

RokKrajLiczba chorychObjawy/chorobaSkutek infekcjiPiśmiennictwo
1979USA1PosocznicaBrak danych[64]
1988USA4Bakteriemia – 2 przypadki, zakażenie dróg moczowych – 1 przypadek, krwawa biegunka – 1 przypadekBrak danych[84]
1992Indie1Zapalenie opon mózgowychŚmierć[80]
1994Francja13Zapalenie opon mózgowych – 1 przypadek, posocznica – 1 przypadek, martwicze zapalenie jelit – 7 przypadków, brak objawów klinicznych – 4 przypadkiŚmierć – 4 przypadki[6, 13]
1998Belgia12Martwicze zapalenie jelitŚmierć – 2 przypadki[94]
1998Brazylia4BakteriemiaBrak danych[22]
1998Filipiny12Zakażenia dróg moczowych, bakteriemiaBrak danych[22]
1999USA1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychNeurologiczne powikłania[12]
2000Izrael2Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 1 przypadek Posocznica – 1 przypadekBrak danych[4]
2001USA4Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 3 przypadki Zakażenia dróg moczowych – 1Śmierć – 1 przypadek[22, 31, 86]
2002Belgia1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychŚmierć[77]
2002Brazylia1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychŚmierć[5]
2002Indie1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychŚmierć[80]
2002USA5Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 3 przypadki Bakteriemia – 2 przypadkiŚmierć – 1 przypadek Powikłania neurologiczne – 2 przypadki[22]
2003USA4Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 2 przypadki, Bakteriemia – 2 przypadkiŚmierć – 1 przypadki[22]
2004Nowa Zelandia1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 1 przypadekŚmierć – 1 przypadek[44]
2004Francja4Zapalenie opon mózgowych- 2 przypadki, krwotoczne zapalenie okrężnicy – 1 przypadek, zapalenie spojówek – 1 przypadekŚmierć – 2 przypadki[15, 78]
2004USA1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne[22]
2004Holandia1BakteriemiaBrak danych[89]
2005Słowenia1PosocznicaBrak danych[73]
2005USA1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne[22]
2006Hiszpania1BakteriemiaBrak danych[1]
2006Szwajcaria2Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 2 przypadkiŚmierć – 2 przypadki[60]
2006USA2Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 2 przypadkiPowikłania neurologiczne[11, 22]
2007USA7Zapalenie opon mózgowych- 3 przypadki, bakteriemia – 3 przypadki, martwicze zapalenie jelit – 1 przypadekŚmierć – 1 przypadek Powikłania neurologiczne – 10 przypadków[22]
2007Hiszpania1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychBrak danych[79]
2008Japonia1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne[22]
2008USA2Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne – 1 przypadek[22]
2008Kanada1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychBrak danych[22]
2008Korea1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychBrak danych[48]
2010Meksyk2Krwawa biegunkaBrak danych[41]
2015Australia1BakteriemiaŚmierć[61]
2015Chiny1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne[101]
2016USA1BakteriemiaBrak danych[11]
2017Brazylia1Ropień mózguŚmierć[14]
2018USA1BakteriemiaBrak danych[90]

Źródło: opracowanie własne.

Wymagania przepisów prawa

Komunikację ryzyka, związanego z występowaniem bakterii Cronobacter spp. w żywności dla niemowląt, w Rozporządzeniu (WE) 2073 w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych z 15 listopada 2005 poprzedziły spotkania Komitetów Kodeksu Żywnościowego ds. Higieny Żywności (35 sesja w 2003) oraz Żywienia i Żywności Specjalnego Dietetycznego Przeznaczenia (24 sesja w 2003). Zadecydowano o rewizji obowiązującego Kodu Praktyk Higienicznych Żywności dla Niemowląt i Dzieci i zwrócono się do FAO i WHO o jak najszybsze zwołanie spotkania ekspertów w sprawie występowania E. sakazakii w mieszankach mlekozastępczych (PIF). Spotkanie ekspertów FAO/WHO odbyło się w lutym 2004 roku w Genewie. Poświęcone zostało bezpieczeństwu żywności dla niemowląt i małych dzieci oraz zapobieganiu potencjalnie ciężkim zakażeniom u niemowląt. Patogeny związane z mieszankami mlekozastępczymi, w wyniku przeprowadzonej oceny ryzyka, podzielono na trzy grupy wg ryzyka wystąpienia i skutków zdrowotnych. Pierwsza grupa to kategoria A – wysoki związek przyczynowo skutkowy zakażeń niemowląt w wyniku spożycia mieszanek mlekozastępczych. Do tej kategorii zaliczono Salmonella i Cronobacter spp. Do kategorii B – związek przyczynowo-skutkowy jest prawdopodobny, ale nie potwierdzony, zaliczono: Escherichia coli, Escherichia vulneris, Citrobacter koseri, Enterobacter cloacae, Hafnia alvei, Pantoea agglomerans, Klebsiella pneumoniae, Klebsiella oxytoca, Acinetobacter spp. Kategoria C – związek przyczynowo-skutkowy mniej prawdopodobny lub jeszcze nie wykazany, to: Clostridium botulinum, Staphylococcus aureus, Listeria monocytogenes i Bacillus cereus. Opracowano model oceny ryzyka w celu opisania czynników prowadzących do zakażenia E. sakazakii (Cronobacter spp.) u niemowląt oraz zidentyfikowania potencjalnych strategii ograniczania ryzyka. Opracowany model oceny ryzyka ułatwia także porównanie poziomu zanieczyszczenia produktu w zależności od sposobu przygotowania produktu, obrotu i karmienia. Ponadto zapewnia środki do oceny kryteriów mikrobiologicznych i planu pobierania próbek pod względem redukcji ryzyka i odsetka odrzuconych partii produktów. Model oceny ryzyka szacuje względne ryzyko choroby wywołane przez E. sakazakii (Cronobacter spp.) dla niemowląt z wewnętrznie skażonego PIF, nie bierze pod uwagę zanieczyszczenia i rekontaminacji ze środowiska lub innych źródeł po wytworzeniu. Ponadto opracowano szereg rekomendacji dla krajów członkowskich i organizacji pozarządowych (NGOs) uwzględniających m.in ustalenie odpowiednich specyfikacji mikrobiologicznych dla E. sakazakii w mieszankach mlekozastępczych oraz wskazanie Enterobacteriaceae zamiast E. coli, jako kryterium oceny higieny środowiska produkcyjnego [22].

Wybrane geny Cronobacter spp.

GenDziałaniePiśmiennictwo
Chorobotwórczość
cpaAktywuje plazminogeny[16]
sipWchodzi w interakcje siderforów
hlyWykazuje działanie hemolizujące
ibeAAktywowanie śródbłonka naczyń mózgowych[51]
ibeB
yijP
Wykorzystanie kwasu sjalowego
nanAKTKoduje wykorzystanie egzogennego kwasu sjalowego[47]
Odporność na stres środowiskowy
curliGR55Zapewnia odporność komórek bakterii na niską aktywność wody[26]
Tworzenie biofilmu
flhESynteza rzęski[27]
mgtBKoduje czynniki wirulencji
fliDSynteza rzęski
alsSKoduje podstawowe procesy komórkowe
flgJSynteza rzęski
cyoDKoduje podstawowe procesy komórkowe
ftsKOdgrywa kluczową rolę w podziałach komórkowych
bcsC, bcs B, bcs ASynteza celulozy

Źródło: opracowanie własne.

Podczas kolejnego spotkania technicznego grupy ekspertów w 2006 roku dokonano oceny opracowanego modelu oceny ryzyka [21]. Wynik tej pracy dostarczył porad i wytycznych zmniejszających ryzyko zakażenia niemowląt w wyniku konsumpcji mleka modyfikowanego w proszku (PIF). Spotkanie ekspertów FAO/WHO w 2008 dotyczyło podjęcia decyzji w sprawie ustanowienia kryterium bezpieczeństwa mikrobiologicznego dla E. sakazakii (Cronobacter spp.) w przypadku mieszanek do żywienia niemowląt powyżej 12 miesiąca życia (FUF – follow-up formula).

Pracę ekspertów FAO/WHO wspierała Komisja Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius Commission – (CAC), Komitet ds. Higieny Żywności (Committe on Food Hygiene – CCFH), który jest odpowiedzialny za opracowanie wytycznych zarządzania ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa żywności na poziomie międzynarodowym. Ustalenia ze spotkania technicznego z 2006 r. stanowiły wkład w finalizację Kodeksu Praktyk Higienicznych dla Preparatów w Proszku dla Niemowląt i Małych Dzieci (wraz z Aneksem I i III4) (Codex Code of Hygienic Practice for Powdered Formulae for Infants and Young Children).

Mechanizmy wirulencji Cronobacter spp.

W literaturze opisano dwa podstawowe mechanizmy wirulencji Cronobacter spp.: adhezja do komórek nabłonka jelitowego oraz adhezja do komórek śródbłonka naczyń mózgowych [51].

Adhezja bakterii Cronobacter spp. do nabłonka jelitowego powoduje zwiększoną apoptozę komórek nabłonka i utratę integralności bariery nabłonkowej [58]. Bakterie Cronobacter spp. wykorzystują białka powierzchniowe komórek gospodarza np. fibronektynę, aby przyłączyć się do komórek nabłonkowych jelita oraz mikrofilamenty i mikrotobule do atakowania komórek gospodarza [43]. Przyleganie Cronobacter spp. do nabłonka jelitowego wywołuje stan zapalny. Po przekroczeniu bariery jelitowej bakteria może przedostać się do krwioobiegu, powodując sepsę, posocznicę, kilka postaci martwiczego zapalenia jelit, zapalenia migdałków, zapalenia szpiku i kości oraz infekcje dróg moczowych [2, 57, 74].

W warunkach in vitro stwierdzono, że białko błony zewnętrznej A komórek (OmpA) odgrywa kluczową rolę w inwazji na komórki nabłonka jelitowego oraz śródbłonka naczyń mózgowych [50]. Przypuszcza się, ze Cronobacter spp. wnika do komórek nerwowych na zasadzie fagocytozy i zakłóca dojrzewanie komórek dendrytycznych [43]. Uważa się, że geny ibeA, ibeB i yijP C. sakazakii odpowiedzialne są za atakowanie śródbłonka naczyń mózgowych [51]. Kim i wsp. [51] wykryli w szczepie C. sakazakii ATCC 29544T gen kodujący OmpA oraz gen ibeB.

Chorobotwórczość Cronobacter spp. może być związana także z produkcją enterotoksyny, która może wzmacniać wirulencję i translokację przez barierę krew-mózg i jelita [71]. Raghav i Aggarwal [76] określili, masę cząsteczkową toksyny, która wynosi 66 kDa i jest stabilna w 90°C przez 30 min. Oprócz enterotoksyn Cronobacter spp. produkuje enzymy proteolityczne, które powodują rozkład komórki gospodarza np. metaloproteaza cynkowa deformuje komórki, prowadząc do ich uszkodzenia [71], Cronobacter spp. posiada mechanizm obronny przed układem immunologicznym gospodarza, dzięki tolerancji środowiska makrofagów [43, 91, 92]. Przeżywalność bakterii w makrofagach jest różna w przypadku różnych gatunków Cronobacter. Według Townsend i wsp. Cronobacter spp. może przetrwać w makrofagach od 48 do 96 godzin [91, 92].

Zidentyfikowano trzy przypuszczalne geny wirulencji Cronobacter spp.: cpa (aktywator plazminogenu), sip (białko wchodzące w interakcje siderforów, czyli nośników jonów żelaza) i hly (hemolizyna typu III) [16].

Infekcje wywołane przez Cronobacter sakazakii dotyczą określonych typów sekwencji (ST ang. Sequence Type – sekwencje nukleotydowe dla każdego z fragmentów genu są traktowane jako allele, tworząc profil alleliczny, czy typ sekwencji ST dla badanego szczepu) i złożonych kompleksów klonalnych. C. sakazakii ST12 powiązany jest z wywołaniem martwiczego zapalenia jelit u noworodków. C. sakazakii ST4 i CC4 skojarzono z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych u noworodków, CC7 C. malonaticus z infekcjami dorosłych [17, 97]. Analiza typowania sekwencji multilocus (MLST – Multilocus sequence typhing) bakterii C. sakazakii pochodzących z 7 krajów w 41 próbkach klinicznych wykazała obecność tego samego szczepu C. sakazakii ST4 w 20 próbkach zebranych w latach 1977–2008 pochodzących z 6 krajów (Holandia, Francja, USA, Nowa Zelandia, Republika Czeska i Kanada) [46]. Akineden i wsp. [2] donosi o wykryciu wysoce zjadliwego szczepu ST4, w dwóch próbkach mieszanki dla niemowląt w proszku.

Taksonomia Cronobacter spp.

Bakterie Cronobacter spp. są oksydazo ujemną, katalazo dodatnią, względnie beztlenową, Gram-ujemną, ruchliwą pałeczką. Redukują azotany, wykorzystują cytrynian, hydrolizują eskulinę i argininę oraz wytwarzają kwas z D-glukozy, D-sacharozy, D-rafinozy, D-melibiozy, D-celobiozy, D-mannitolu, D-mannozy, L-ramnozy, L-arabinozy, D-ksylozy, D-trehalozy, galakturonianu i D-maltozy. Bakterie rodzaju Cronobacter metabolizują substraty: 5-bromo-4-chloro-3-indolilo-α-D-glukopiranozyd, 4-metyloumbelliferylo-α-D-glukopiranozyd, 4-nitofenylo-α-D-glukopiranozyd, 4-nitofenylo-β-D-glukopiranozyd, 4-nitofenylo-α-D-galaktopiranozyd i 4-nitofenylo-β-D-galaktopiranozyd. Bakterie Cronobacter spp. dają pozytywny wynik w produkcji acetoiny (test Vogesa-Proskauera) i negatywny w przypadku testu czerwieni metylowej. Produkują siarkowodór i hydrolizują mocznik. Rodzaj Cronobacter obejmuje siedem gatunków: C. sakazakii, C. malonaticus, C. turicensis, C. muytjesii, C. universalis, C. dublinensis i C. condimenti [39].

Nazwa gatunkowa C. malanoticus odnosi się do wykorzystania przez bakterię C. malonaticus malonianu. C. malanoticus pierwotnie wyizolowany był z ropnia piersi i jest dostępny pod numerem LMG 23826T w BCCM/LMG Bacteria Collection w Ghent (Belgia) oraz jako DSMZ 18702T w Instytucie Leibniza DSMZ w Braunschweig (Niemcy) [39].

Gatunek C. muytjensii nazwany jest na cześć holenderskiego mikrobiologa Harry’ego Muytjensa. C. muytjensii ATCC 51329T zdeponowano w Mannassas (USA) oraz jako CIP 103581T dostępny jest w Instytucie Pasteura w Paryżu (Francja) [39].

Nazwa gatunkowa C. dublinensis odnosi się do miasta Dublin, w którym został wyizolowany po raz pierwszy w zakładzie produkcji mleka w proszku i dostępny jest pod numerem LMG 23823T w BCCM/LMG Bacteria Collection w Ghent (Belgia) oraz pod numerem DSMZ 18705T w Instytucie Leibniza DSMZ w Braunschweig (Niemcy) [39]. Bakteria z gatunku C. turicensis pierwotnie wyizolowana została ze śmiertelnego przypadku noworodkowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych w Zurychu w 2005 r. Szczep ten dostępny jest pod numerem LMG 23827T BCCM/LMG Bacteria Collection w Ghent (Belgia) oraz pod numerem DSMZ 18703T w Instytucie Leibniza DSMZ w Braunschweig (Niemcy). Nazwa gatunkowa C. turicensis odnosi się do łacińskiej nazwy Zurychu-Turicum [39].

Początkowo C. sakazakii określano jako Enterobacter cloacae. W 1980 r. Farmer i wsp. przeklasyfikował Enterobacter cloacae jako nowy gatunek i nazwał na cześć japońskiego mikrobiologa Riichi Sakazakii – Enterobacter sakazakii [23]. Nazwę Rodzaju Cronobacter zaproponowano po analizie sekwencji genu 16S rRNA różnych szczepów należących do gatunku Enterobacter sakazakii w wyniku której wyodrębniono sześć grup genomowych [85]. Gatunek C. sakazakii został wyodrębniony z gatunku Enterobacter cloacae w wyniku różnic w sekwencji DNA. DNA C. sakazakii jest w 53–54% homologiczne z DNA bakterii Enterobacter i Citrobacter. Na podstawie bliższego pokrewieństwa C. sakazakii do E. cloacae, (sekwencja genotypowa C. sakazakii jest w 51% identyczna z E. cloacae oraz w 41% z Citrobacter freundii) [38]. Pierwotny szczep C. sakazakii wyizolowano z gardła dziecka i dostępny jest pod numerem ATCC 29544T w Mannassas w USA i pod numerem NCTC 11467T w Londynie [38, 39].

Bakteria C. sakazakii jest jedynym gatunkiem Cronobacter spp., który posiada klaster genu nanAKT, kodujący wykorzystanie egzogennego kwasu sjalowego jako źródła węgla do wzrostu [47]. Grim i wsp. [26] stwierdzili, że szczepy C. sakazakii wykorzystują kwas sjalowy lub jego pochodną kwas N-acetyloneuraminowy, podczas gdy inne gatunki Cronobacter spp. nie wykorzystują tego kwasu. Stwierdzono również obecność dwóch regionów genomowych (GR127 i GR 129) u szczepu C. sakazakii BAA-894, które biorą udział w wykorzystywaniu kwasu sjalowego [26]. Kwas sjalowy występuje w mleku kobiecym, mieszankach mleko zastępczych, mleku modyfikowanym, mucynie wyściełającej jelita i jest składnikiem gangliozydów, które występują w komórce nerwowej i biorą udział w funkcjonowaniu tkanek nerwowych [47].

Występowanie Cronobacter spp. w żywności i środowisku szpitalnym

Bakterie z rodzaju Cronobacter spp. izolowano z preparatów mlekozastępczych wykorzystywanych w początkowym żywieniu niemowląt oraz z szerokiej gamy innych produktów spożywczych: warzyw, zbóż, płatków, ziemniaków, przypraw, mięsa, ryb, sera, tofu, ryżu, makaronu, czekolady, herbaty [8, 11, 24, 25, 33, 38, 56, 59, 85, 87]. W badaniu Berthold-Pluta i wsp. [8] wyizolowano 21 szczepów Cronobacter spp. (13 szczepów C. sakazakii, 4 szczepy C. muytjensii, 2 szczepy C. turicensis, 1 szczep C. malonaticus i 1 szczep C. condimenti) z warzyw liściastych i kiełków. Li i wsp. [56] stwierdzili obecność Cronobacter spp. w produktach zbożowych i przyprawach. Lee i wsp. [54] wykazali, że Cronobacter spp. występuje także w zbożach i produktów zbożowych. Garbowska i wsp. [25] stwierdziły obecność Cronobacter spp. w ziołach (bazylia, oregano, pietruszka) oraz w mieszance przyprawowej (zioła prowansalskie). W badaniu Gurtler i wsp. [28] Cronobacter spp. stwierdzono w ryżu, owsie, mące, okruchach chleba. Obecność Cronobacter spp. w zbożach i produktach zbożowych może wynikać z obecności tej bakterii w środowisku naturalnym oraz z zanieczyszczeń zakładów produkcyjnych [56]. Bakterie Cronobacter spp. izolowano również z próbek pobranych z gospodarstw rolnych, zwierząt hodowlanych [63], a także ze środowiska: kurzu, wody, ścieków, gleby [33]. W Afryce Południowej wyizolowano Cronobacter spp. z 28 różnych prób żywności i środowiska, C. sakazakii stanowił 92,8% wyizolowanych szczepów [88].

Reich i wsp. w swojej pracy z roku 2010 [81] stwierdzili, że zanieczyszczenia mieszanek mlekozastępczych skorelowane były z zanieczyszczeniem środowiska produkcyjnego. Uwzględnia się dwie drogi zanieczyszczenia mieszanek mlekozastępczych: wewnętrzną i zewnętrzną. Wewnętrzna droga zanieczyszczenia dotyczy środowiska produkcyjnego. Podczas procesu produkcyjnego mleka modyfikowanego nieświadomie wykorzystuje się skażone surowce lub dochodzi do zanieczyszczenia krzyżowego. Zanieczyszczenie zewnętrzne spowodowane jest nieprawidłową higieną przygotowania mleka z mieszanek mlekozastępczych [2, 49]. Do nieprawidłowych praktyk higienicznych przygotowania mleka modyfikowanego należą: długie przechowywanie przygotowanej mieszanki, przechowywanie przygotowanej mieszanki w termosach oraz nieprawidłowy sposób mycia butelek i sprzętu służącego do przygotowania mleka. Alternatywą podgrzewania przygotowanej mieszanki w termosie jest możliwość podgrzewania samej wody służącej do przygotowania mleka. Mieszankę powinno dodawać się do wody bezpośrednio przed karmieniem. Pozostałości po karmieniu nie powinny być przechowywane, tylko natychmiast wylewane. Woda służąca do przygotowania mleka z mieszanki mlekozastępczej powinna mieć minimum 70°C [41].

Obecność Cronobacter spp. stwierdzono na powierzchniach, przedmiotach i sprzęcie medycznym w środowisku szpitalnym. Bakterie izolowano m.in. ze stetoskopu lekarskiego, szczotek używanych do mycia butelek oraz sprzętu używanego do przygotowania pokarmu dla niemowląt [33, 102].

Oporność Cronobacter spp. na warunki stresowe

Bakterie z rodzaju Cronobacter spp. mogą przeżyć w szerokim zakresie temperatur (od 5 do 44–47°C) oraz w produktach o niskiej aktywności wody [33], w temperaturze 4°C oraz przy aktywności wody od 0,30 do 0,83 może przetrwać nawet do 12 miesięcy [30].

Szczepy Cronobacter spp. w porównaniu z innymi bakteriami z rodziny Enterobacteriaceae wykazują wysoką tolerancję na stres środowiskowy (niskie pH, i aw, wysoką temperaturę, stres osmotyczny, wysychanie) [18, 57]. Optymalna temperatura wzrostu wynosi 37–39°C, za maksymalną temperaturę wzrostu przyjęto 44–47°C. Należy jednak zauważyć, że C. sakazakii ATCC 29544T nie wykazuje wzrostu w temperaturze powyżej 42°C [67] jednakże temperatura ta wg ISO/TS 22964 z 2006 roku była temperaturą inkubacji bakterii. W temperaturze pokojowej (21°C) czas podwojenia bakterii Cronobacter spp. w rekonstytuowanej mieszance mlecznej wynosił 75 min., natomiast w temperaturze 10°C około 10 h co oznacza, że jest zdolny do powolnego wzrostu w temperaturach chłodniczych. Wartości D52=54,8 min. i D60=2,5 min. ekstrapolowane do temperatury 72°C wskazują na wysoką termotolerancję bakterii Cronobacter spp. (wartość z = 5,82°C). Wyjaśnia to ich przeżywalność podczas procesu produkcji odwodnionych mieszanek mlekozastępczych [38].

Oporność na wysuszenie szczepów Conobacter spp. jest prawdopodobnie spowodowana nagromadzeniem trehalozy wewnątrz komórek. Trehaloza działa jako środek ochronny [43]. Barron i Forsythe [6] stwierdzili także, że pozakomórkowe polisacharydy chronią komórki bakterii przed wysuszeniem. C. sakazakii produkuje beta-karoten, który chroni komórki bakterii przed rodnikami tlenowymi [45]. Wszystkie szczepy Cronobacter spp. mają geny kodujące trimetyloglicynę i trehalozę [45]. Umożliwia to przetrwanie bakteriom w środowisku i w produktach o niskiej aktywności wody [43]. Dodatkowo zidentyfikowano geny operonu biosyntezy celulozy, operon biosyntetyczny otoczki, gen curli GR55, których ekspresja może zapewnić odporność bakterii na niską aktywność wody [26].

Bakterie z rodzaju Cronobacter spp. są oporne na niskie pH, dlatego może przetrwać w kwaśnym środowisku żołądka. Niemowlęta nie mają w pełni rozwiniętej kwasowości żołądka, co może tłumaczyć zwiększone ryzyko infekcji powodowanych przez Cronobacter. W pH 4,5 w czasie 24 godzin bakterie z rodzaju Cronobacter spp. są zdolne do wzrostu do poziomu około 109 jtk/ml. Obecność genu sodA prawdopodobnie zapewnia oporność bakterii Cronobacter spp. na wewnątrzkomórkową oksydazę makrofagową i warunki kwasowe [43, 57].

Tworzenie biofilmu przez bakterie z rodzaju Cronobacter

Bakterie Cronobacter spp. tworzą biofilm, który może stanowić fizyczną barierę przed niekorzystnymi warunkami środowiskowymi. Tym samym bakterie stają się oporne na brak wody, dezynfekcję, temperaturę i antybiotyki. Bakterie z rodzaju Cronobacter spp. mają zdolność adhezji do szkła, stali nierdzewnej, silikonu, lateksu, poliwęglanu i plastiku. C. sakazakii wykazuje najsilniejszą adhezję do polichlorku winylu, następnie silikonu i stali nierdzewnej [27].

Noworodki urodzone przedwcześnie są często karmione za pomocą rurek nosowo-żołądkowych. Wykazano, iż na rurkach istnieje znaczna ilość biofilmu, który składa się z grzybów i bakterii [34]. Szczep Cronobacter spp. i inne bakterie z rodziny Enterobacteriaceae wyizolowano z rurek nosowo-żołądkowych w ilości 107 jtk/cm [34]. Kinetyka wzrostu i tworzenia się biofilmu C. sakazakii na rurkach enteralnych, wykazała, że C. sakazakii może szybko przyłączyć się do powierzchni i namnażać się na materiale, z którego wykonana jest rurka już po 4 godzinach [34].

Komórki bakterii szybciej przyłączają się do materiałów hydrofobowych (teflon i tworzywa sztuczne), wolniej do powierzchni hydrofilowych (szkoło, metale) [43]. Temperatura i dostępność składników odżywczych wpływają na zdolność adhezji bakterii do powierzchni [27]. Bakterie w środowisku o ograniczonej zawartości substancji odżywczych, chętniej tworzą biofilm. Tworzenie biofilmu jest również procesem regulowanym na poziomie genetycznym [27, 51]. Wykazano, że gen flhE przyczynia się do tworzenia biofilmu przez bakterie C. sakazakii [100]. Gupta i wsp. [127] wykonali badanie przesiewowe genów odpowiedzialnych za powstawanie biofilmu (mgt B, fli D, als S, flg J, cyo D, fts K, bcs C, flh E). Wykazano, że geny fli D, flg J (biorące udział w syntezie rzęski) były obecne we wszystkich badanych szczepach C. sakazakii (27 szczepów). Gen bcs C (odpowiedzialny za syntezę celulozy) był nieobecny w sześciu izolatach C. sakazakii. Przypuszcza się, że białka PPlase, Flge, Dsbc są ważnymi czynnikami biorącymi udział w tworzeniu biofilmu. Białko PPlase bierze udział w fałdowaniu integralnych białek błony zewnętrznej (Omp) i patogenności. Białko FlgE jest niezbędne do kolonizacji i rozwoju biofilmu, natomiast białko DsbC, pod wpływem stresu oksydacyjnego, wykazuje aktywność izomerazy dwusiarczkowej, która odgrywa istotną rolę w procesie fałdowania białka. Uważa się również, że białka ESA_00281 i ESA00_00282 przyczyniają się do tworzenia biofilmu [43, 100].

Wykrywanie i oznaczanie liczby Cronobacter spp.

Na podstawie Rozporządzenia Komisji UE (WE) nr 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 z późniejszymi zmianami, Cronobacter spp. powinien być nieobecny w trzydziestu 10 g próbkach preparatów w proszku do początkowego żywienia niemowląt i żywności dietetycznej w proszku specjalnego przeznaczenia medycznego, przeznaczonego dla niemowląt w wieku do 6 miesięcy.

W 2017 roku wprowadzono normę EN ISO 22964: 2017 – Mikrobiologia łańcucha żywnościowego – Horyzontalna metoda wykrywania Cronobacter spp., która zastępuje ISO/TS 22964:2006. Zmodyfikowany bulion laurylosiarczanowy (mLST) zastąpiono CSB (Cronobacter Selective Broth), a agar ESIA (Enterobacter sakazakii Isolation Agar) zastąpiono CCI (Chromogenic Cronobacter Izolation Agar). Temperatura inkubacji powinna wynosić 41,5 ± 1°C. Bulion CSB nie zawiera laurylosiarczanu sodu, co może pozytywnie wpływać na odzysk wrażliwych szczepów Cronobacter. Agar CCI zawiera tiosiarczan sodu i cytrynian żelaza (III) amonu, w celu różnicowania Cronobacter spp. od innych Enterobacteriaceae. Dodatkowo agar CCI nie zawiera fioletu krystalicznego, natomiast ilość deoksycholanu sodu została zmniejszona. W normie EN ISO 22964:2017 zmieniono także metodę potwierdzania uzyskanych izolatów bakterii. Wytwarzanie na agarze TSA (Trypton Soy Agar) żółtego, nie dyfundującego do podłoża barwnika, zastąpiono testami biochemicznymi, ponieważ produkcja żółtego barwnika nie jest niezawodnym kryterium identyfikacji. Iversen i wsp. (2007) wykazali że 8% szczepów Cronobacter spp. nie produkowało barwnika, natomiast produkowało go 34% innych przedstawicieli rodzaju Enterobacteriaceae [7, 35, 36].

Wprowadzony w 2017 roku standard EN ISO 22964 wymienia 7 biochemicznych testów do potwierdzania wyników uzyskanych metodą hodowlaną. Sześć z tych testów zawiera zestaw ID 32E dlatego tradycyjne testy biochemiczne mogą zostać zastąpione gotowym zestawem. Jednak dostępne komercyjne zestawy testów biochemicznych ID32E i API 20E nie pozwalają na wiarygodną identyfikację izolatów Cronobacter na poziomie rodzaju. Poleganie na tej metodzie dostarcza fałszywie dodatnich i fałszywie ujemnych wyników. Około 80% szczepów Cronobacter zostało poprawnie zidentyfikowanych na poziomie rodzaju z wykorzystaniem bieżących wersji baz danych ID 32E i API 20E odpowiednio v. 4.0 i v. 5.0. Identyfikacja na poziomie gatunku z wykorzystaniem zestawu ID 32E dała poprawne wyniki w 50%. W przypadku kart Vitek GN wszystkie gatunki Cronobacter zostały zidentyfikowane jako C. sakazakii, do grupy tej zaliczono także przedstawicieli Franconibacter [42, 97].

Technika typowania molekularnego MLST (Multi Locus Sequqnce Typing) początkowo wykorzystywana była do rozróżniania dwóch blisko spokrewnionych genetycznie C. sakazakii i C. malonaticus. Obecnie schemat MLST Cronobacter wykorzystuje sekwencję 7 alleli metabolizmu podstawowego: atpD, fusA, glnS, gltB, gyrB, infB i ppsA dając połączoną sekwencję 3036 pz do analizy filogenetycznej i genomiki porównawczej. Schemat MLST dla Cronobacter został opracowany przez Adama Baldwin’a we współpracy ze Stephanem Forsythe, opublikowany w 2009 roku [3]. Pod adresem http://www.pubMLST.org/cronobacter) dostępna jest bezpłatna baza MLST zawierająca > 2400 szczepów i 350 genomów. Dzięki temu rozwiązaniu rozpoznano kompleksy klonalne (CC) rodzaju Cronobacter spp. co umożliwia prawidłową identyfikację Cronobacter spp., a tym samym zmniejsza możliwość uzyskania wyników fałszywie ujemnych. Ponadto MLST została również wykorzystana do formalnego uznania dwóch nowych gatunków C. universalis i C. condimenti oraz ujawniła silny związek pomiędzy sekwencją typu 4 (ST4) i przypadkami noworodkowego zapalenia opon mózgowych [69, 72]

Techniki identyfikacji oparte o DNA bakterii są uznane za bardziej niezawodne niż techniki oparte o cechy fenotypowe [43, 97]. W ciągu ostatnich kilku lat opracowano różne protokoły reakcji PCR i RT-PCR do identyfikacji bakterii Cronobacter spp. [96]. Wygenerowano kilka starterów PCR do identyfikacji bakterii rodzaju Cronobacter przez amplifikację specyficznych sekwencji i konserwatywnych regionów 16S rRNA bakterii [29, 55]. Jednak identyfikacja Cronobacter spp. z wykorzystaniem genu 16S rRNA jest problematyczna, ponieważ jest on obecny w wielu kopiach, w obrębie jednego genomu, cechujących się mikroheterogennością [3, 41]. Blisko spokrewnione, mające znaczenie kliniczne, gatunki C. sakazakii i C. malonaticus są nierozróżnialne w oparciu o sekwencje 16S rRNA [37]. Chociaż nie ma prawnego obowiązku identyfikacji gatunkowej bakterii z rodzaju Cronobacter spp. [82] to wciąż poszukiwana jest metoda i sekwencja pozwalająca na taką identyfikację. Zróżnicowanie gatunkowe ma kluczowe znaczenie w badaniach epidemiologicznych, ocenie wrażliwości na antybiotyki i środki dezynfekujące. Ponadto producenci mieszanek mlekozastępczych ponoszą koszty związane z odrzuceniem partii produkcyjnej w wyniku fałszywie-dodatniej identyfikacji lub uwolnienia partii jako fałszywie bezpiecznej, co naraża noworodki na infekcję i jej skutki [42]. Sekwencje genów wykorzystywane dotychczas w identyfikacji gatunków Cronobacter spp. to: cycA, gyrB, ompA, rpoB, gluA, fusA, dnaG, zpx, 16S rRNA oraz geny odpowiedzialne za pozyskanie żelaza. Połączenie metod hodowlanych z metodami amplifikacji fragmentów genów pozwalających na wykrycie różnic tak małych jak pojedyncza para zasad wykorzystano do identyfikacji na poziomie gatunku. Vlach i wsp. [95] opracowali protokół PCR-RFLP do różnicowania siedmiu gatunków Cronobacter (C. sakazakii, C. malonaticus, C. turicensis, C. muytjesii, C. universalis, C. dublinensis i C. condimenti). Protokół ten oparty jest na genie rpoB i zastosowaniu trzech endonukleaz restrykcyjnych (Csp 6I, Hin P1I, Mbo I). PCR-RFLP jest prostą, powtarzalną i szybką metodą, którą można wykorzystać do identyfikacji gatunków Cronobacter [95].

Do identyfikacji bakterii Cronobacter spp. można wykorzystać również system spektrofotometrii masowej (MS – Mass Spektrometry) MALDI TOF (Matrix Assisted Laser Desorption/Ionization Time-of-Flight Mass Spectrometry), którego zasada polega na identyfikacji widm masowych komórek i składników komórkowych [52, 53]. Metoda wykorzystywana jest do identyfikacji drobnoustrojów i analizy pokrewieństwa izolatów tego samego gatunku. W przypadku zastosowania systemu MALDI TOF MS do identyfikacji izolatów Cronobacter spp. najważniejszym czynnikiem gwarantującym wiarygodność i dokładność wyników identyfikacji na poziomie gatunkowym jest referencyjna baza danych zawierająca spektra profili białkowych szczepów C. sakazakii [97].

Antybiotykooporność Cronobacter spp.

Przed 1985 r. zakażenia powodowane przez Cronobacter leczono chloramfenikolem, gentamycyną i/lub ampicyliną [43]. W 1988 roku Willis i Robinson zaproponowali łączenie ampicyliny i gentamycyny w leczeniu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, wywołanego przez Cronobacter. Li i wsp. [56] wykazali, że wyizolowane szczepy Cronobacter spp. były wrażliwe na gentamycynę, tetracyklinę, trimetoprim i kwas nalidyksowy. Jeden z 13 wyizolowanych szczepów był oporny na ampicylinę [56].

W badaniu Berthold-Pluta i wsp. [8] wykazano, że 21 wyizolowanych z warzyw liściastych i kiełków szczepów Cronobacter spp. było wrażliwych na ampicylinę, cefepim, chloramfenikol, gentamycynę, streptomycynę, tetracyklinę, cyprofloksacynę i cotrimoksazol.

Dwa szczepy Cronobacter spp. badane przez Shadlia-Matung i wsp. [83] były oporne na penicylinę i cefalosporynę, a wrażliwe na gentamycynę, tetracyklinę i streptomycynę. W badaniu Oonaka i wsp. [70] dziewięć spośród 36 wyizolowanych szczepów było wrażliwych na cefalosporyny.

Nazarowiec – White i Farber [67] wykazali, że dwa z osiemnastu zbadanych szczepów było opornych na chloramfenikol i tetracykliny. Podobne wyniki uzyskali Lee i wsp. [54] przedstawili badanie, gdzie dwa spośród 66 szczepów Cronobacter spp. wyizolowanych z żywności na terenie Korei były oporne na chloramfenikol a siedem na streptomycynę.

Kim i wsp. [48] wykazali, że dwa szczepy Cronobacter spp. wyizolowane od niemowląt poniżej pierwszego roku życia były wrażliwe na kanamycynę, kwas nalidyksowy, gentamycynę, chloramfenikol, tetracyklinę i cyprofloksacynę oraz oporne na ampicylinę i cefalotynę.

El-Sharoud i wsp [19] badali oporność na antybiotyki 16 izolatów Cronobacter spp. z mleka w proszku. Wszystkie izolaty wrażliwe były na streptomycynę, ampicylinę i gentamycynę. Dwa izolaty oporne były na neomycynę, a jeden na neomycynę i trimetoprim. Xu i wsp. [99] badając 71 szczepów wyizolowanych z żywności typu ready-to-eat na terenie południowo-wschodnich Chin, wykazali, że wszystkie szczepy Cronobacter spp. wrażliwe były na tetracyklinę, kwas naliksydowy, ciprofloksacynę i cefatoksym. Oporność na penicylinę stwierdzono u 84% a na cefalotynę u 46,5% badanych szczepów.

Antybiotyki β-laktamowe (penicyliny, cefalosporyny, karbapenemy, monobaktamy) są największą grupą antybiotyków, używaną do leczenia większości rodzajów zakażeń. Oporność bakterii na β-laktamy jest warunkowana różnorodnymi mechanizmami. Jednym z nich jest wytwarzanie β-laktamaz (enzymów hydrolizujących cząsteczki β-laktamów) [68].

Bakterie z rodzaju Cronobacter spp. mogą wytwarzać enzym β-laktamazę. Pitout i wsp. [75] wykazali, że niektóre szczepy Cronobacter produkują β-laktamazę, ale na niskim poziomie. Caubilla-Barron i wsp. [13] zidentyfikowali dwa izolaty, które produkowały β-laktamazę o rozszerzonym spektrum działania. Zhou i wsp. [102] opisali jeden izolat Cronobacter otrzymany z mieszanek mlekozastępczych, który wytwarzał β-laktamazę o rozszerzonym spektrum działania.

Prowadzone są badania nad mechanizmem antybiotykoodporności Cronobacter spp. W wyniku nadużywania antybiotyków istnieje potencjał uzyskania wysokiej oporności na antybiotyki przez różne szczepy bakterii [49].

Podsumowanie

Bakterie Cronobacter powszechnie występują w środowisku naturalnym i mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. Najbardziej narażone na zakażenia wywołane przez bakterie Cronobacter spp. są noworodki poniżej 28 dnia życia, noworodki urodzone przedwcześnie, niemowlęta o niskiej masie urodzeniowej (poniżej 2,5 kg) i niemowlęta z upośledzeniem odporności. Chociaż zakażenia wywołane przez Cronobacter spp. występują rzadko to współczynnik śmiertelności zakażonych pacjentów wynosi 40–80% przypadków. Oszacowane koszty leczenia pojedynczej infekcji wywołanej przez C. sakazakii oraz koszty długoterminowego leczenia powikłań po infekcji przekroczyły 5 milionów dolarów [62]. Szczep C. sakazakii wśród 7 gatunków bakterii zaliczanych do tego rodzaju jest uznawany za najbardziej oportunistyczny patogen odpowiedzialny za bakteremię, zapalenie opon mózgowych i martwicze zapalenie jelit. Dzięki produkcji otoczek i biofilmu, wysokiej termotoleracyjności jest odporny na wysuszenie i wykazuje przeżywalność w mieszankach mlekozastępczych i innych produktach o niskiej aktywności wody. Po wniknięciu do organizmu może atakować komórki nabłonkowe jelit, a nawet komórki śródbłonka mikronaczyniowego mózgu wykazując potencjał do wywoływania zapalenia opon mózgowych. Dlatego kontrola oraz regulacje prawne w przypadku C. sakazakii są niezbędne [51]. W ramach zarządzania ryzykiem mikrobiologicznym związanym z występowaniem bakterii Cronobacter spp. w mieszankach mlekozastępczych (PIF i FUF) odbyły się trzy spotkania grupy ekspertów FAO-WHO wspierane przez Komisję Kodeksu Żywnościowego, w wyniku których opracowano model oceny ryzyka, który dostarczył informacji o ryzyku oraz porad i wytycznych zmniejszających ryzyko zakażenia niemowląt w wyniku konsumpcji mleka modyfikowanego w proszku [20, 21, 22]. Wypracowane w 2006 roku na spotkaniach technicznych FAO-WHO rozwiązania zostały sfinalizowane w przyjętym na 31 sesji Komisji Kodeksu Żywnościowego (04.06–04.07.2008) Kodeksie Praktyk Higienicznych dla Preparatów w Proszku dla Niemowląt i Małych Dzieci (CAC 2008a). W roku 2005 na mocy Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2073/2005 w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych wprowadzono kryteria dotyczące bezpieczeństwa mikrobiologicznego preparatów w proszku dla niemowląt i żywności dietetycznej w proszku specjalnego przeznaczenia medycznego przeznaczona dla niemowląt w wieku do 6 miesięcy. Bakterie należące do rodzaju Cronobacter muszą być nieobecne w 30 dziesięcio-gramowych próbkach mieszanki mlekozastępczej. Analiza wykonywana jest metodą hodowlaną z potwierdzeniem biochemicznym według zmodyfikowanego protokołu opisanego w standardzie EN ISO 22964:2017 Mikrobiologia łańcucha żywnościowego – Horyzontalna metoda wykrywania Cronobacter spp. Mimo to w dalszym ciągu obserwuje się przypadki zakażeń, co może być spowodowane nieskuteczną diagnostyką. Tradycyjne hodowlane metody mikrobiologiczne są czasochłonne i obarczone błędem. Metody biochemiczne dostarczają fałszywie ujemnych lub fałszywie dodatnich wyników w przeciwieństwie do analiz PCR, których wyniki są bardziej niezawodne, jednak są droższe i pracochłonne przez co nie są wykonywane przez producentów mieszanek mlekozastępczych. Do bardziej wiarygodnych i skutecznych metod zaliczana jest metoda MALDI TOF i PCR-RFLP. Najskuteczniejszym narzędziem wykrywania Cronobacter spp. jest kombinacja stosowanych metod, w celu uzyskania wiarygodnych i powtarzalnych wyników. FDA Bacteriological Analytical Manual włącza PCR jako metodę skriningową, jednak wyniki należy potwierdzić metodą hodowlaną. Jako metodę biochemicznej identyfikacji zalecane jest użycie ID32E lub Vitek 2 GN.

Wybrane infekcje noworodków wywołane przez bakterie Cronobacter spp.

RokKrajLiczba chorychObjawy/chorobaSkutek infekcjiPiśmiennictwo
1979USA1PosocznicaBrak danych[64]
1988USA4Bakteriemia – 2 przypadki, zakażenie dróg moczowych – 1 przypadek, krwawa biegunka – 1 przypadekBrak danych[84]
1992Indie1Zapalenie opon mózgowychŚmierć[80]
1994Francja13Zapalenie opon mózgowych – 1 przypadek, posocznica – 1 przypadek, martwicze zapalenie jelit – 7 przypadków, brak objawów klinicznych – 4 przypadkiŚmierć – 4 przypadki[6, 13]
1998Belgia12Martwicze zapalenie jelitŚmierć – 2 przypadki[94]
1998Brazylia4BakteriemiaBrak danych[22]
1998Filipiny12Zakażenia dróg moczowych, bakteriemiaBrak danych[22]
1999USA1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychNeurologiczne powikłania[12]
2000Izrael2Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 1 przypadek Posocznica – 1 przypadekBrak danych[4]
2001USA4Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 3 przypadki Zakażenia dróg moczowych – 1Śmierć – 1 przypadek[22, 31, 86]
2002Belgia1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychŚmierć[77]
2002Brazylia1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychŚmierć[5]
2002Indie1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychŚmierć[80]
2002USA5Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 3 przypadki Bakteriemia – 2 przypadkiŚmierć – 1 przypadek Powikłania neurologiczne – 2 przypadki[22]
2003USA4Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 2 przypadki, Bakteriemia – 2 przypadkiŚmierć – 1 przypadki[22]
2004Nowa Zelandia1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 1 przypadekŚmierć – 1 przypadek[44]
2004Francja4Zapalenie opon mózgowych- 2 przypadki, krwotoczne zapalenie okrężnicy – 1 przypadek, zapalenie spojówek – 1 przypadekŚmierć – 2 przypadki[15, 78]
2004USA1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne[22]
2004Holandia1BakteriemiaBrak danych[89]
2005Słowenia1PosocznicaBrak danych[73]
2005USA1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne[22]
2006Hiszpania1BakteriemiaBrak danych[1]
2006Szwajcaria2Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 2 przypadkiŚmierć – 2 przypadki[60]
2006USA2Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – 2 przypadkiPowikłania neurologiczne[11, 22]
2007USA7Zapalenie opon mózgowych- 3 przypadki, bakteriemia – 3 przypadki, martwicze zapalenie jelit – 1 przypadekŚmierć – 1 przypadek Powikłania neurologiczne – 10 przypadków[22]
2007Hiszpania1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychBrak danych[79]
2008Japonia1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne[22]
2008USA2Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne – 1 przypadek[22]
2008Kanada1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychBrak danych[22]
2008Korea1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychBrak danych[48]
2010Meksyk2Krwawa biegunkaBrak danych[41]
2015Australia1BakteriemiaŚmierć[61]
2015Chiny1Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowychPowikłania neurologiczne[101]
2016USA1BakteriemiaBrak danych[11]
2017Brazylia1Ropień mózguŚmierć[14]
2018USA1BakteriemiaBrak danych[90]

Wybrane geny Cronobacter spp.

GenDziałaniePiśmiennictwo
Chorobotwórczość
cpaAktywuje plazminogeny[16]
sipWchodzi w interakcje siderforów
hlyWykazuje działanie hemolizujące
ibeAAktywowanie śródbłonka naczyń mózgowych[51]
ibeB
yijP
Wykorzystanie kwasu sjalowego
nanAKTKoduje wykorzystanie egzogennego kwasu sjalowego[47]
Odporność na stres środowiskowy
curliGR55Zapewnia odporność komórek bakterii na niską aktywność wody[26]
Tworzenie biofilmu
flhESynteza rzęski[27]
mgtBKoduje czynniki wirulencji
fliDSynteza rzęski
alsSKoduje podstawowe procesy komórkowe
flgJSynteza rzęski
cyoDKoduje podstawowe procesy komórkowe
ftsKOdgrywa kluczową rolę w podziałach komórkowych
bcsC, bcs B, bcs ASynteza celulozy

Aguirre-Conde A., Pérez-Legorburu A., Echániz-Urcelay I., Hernando-Zaráte Z., Arrate-Zugazabeitia J.K.: Sepsis neonatal por. Enterobacter sakazakii. An. Pediatr. (Barc). 66, 196–197 (2007)Aguirre-CondeA.Pérez-LegorburuA.Echániz-UrcelayI.Hernando-ZaráteZ.Arrate-ZugazabeitiaJ.K.Sepsis neonatal por. Enterobacter sakazakiiAn. Pediatr. (Barc).66196197200710.1016/S1695-4033(07)70336-3Search in Google Scholar

Akineden O., Heinrich V., Grossb M., Usleber E.: Reassessment of Cronobacter spp. originally isolated as Enterobacter sakazakii from infant food. Food Microbiol. 65, 44–50 (2017)AkinedenO.HeinrichV.GrossbM.UsleberE.Reassessment of Cronobacter spp. originally isolated as Enterobacter sakazakii from infant foodFood Microbiol.654450201710.1016/j.fm.2017.01.02128400018Search in Google Scholar

Baldwin A., Loughlin M., Caubilla-Barron J., Kucerova E., Manning G., Dowson C., Forsythe S.: Multilocus sequence typing of Cronobacter sakazakii and Cronobacter malonaticus reveals stable clonal structures with clinical significance which do not correlate with biotypes. BMC Microbiol. 9, 1–9 (2009)BaldwinA.LoughlinM.Caubilla-BarronJ.KucerovaE.ManningG.DowsonC.ForsytheS.Multilocus sequence typing of Cronobacter sakazakii and Cronobacter malonaticus reveals stable clonal structures with clinical significance which do not correlate with biotypesBMC Microbiol.919200910.1186/1471-2180-9-223277006319852808Search in Google Scholar

Bar-Oz B., Preminger A., Peleg O., Block C., Arad I.: Enterobacter sakazakii infection in the newborn. Acta. Pediatr. 90, 356–358 (2001)Bar-OzB.PremingerA.PelegO.BlockC.AradI.Enterobacter sakazakii infection in the newbornActa. Pediatr.90356358200110.1080/080352501300067857Search in Google Scholar

Barreira E.R, Costa de Souza D., de Freitas Góis P., Fernandes J.C.: Meningite por Enterobacter sakazakii em recém-nascido: relato de caso. Pediatria (São Paulo), 25, 65–70 (2003)BarreiraE.RCosta de SouzaD.de Freitas GóisP.FernandesJ.C.Meningite por Enterobacter sakazakii em recém-nascido: relato de casoPediatria (São Paulo)2565702003Search in Google Scholar

Barron J.C., Forsythe S.J.: Dry stress and survival time of Enterobacter sakazakii and other Enterobacteriaceae in dehydrated powdered infant formula. J. Food Prot. 70, 2111–2117 (2007)BarronJ.C.ForsytheS.J.Dry stress and survival time of Enterobacter sakazakii and other Enterobacteriaceae in dehydrated powdered infant formulaJ. Food Prot.7021112117200710.4315/0362-028X-70.9.211117900090Search in Google Scholar

Benito de A, Besseb N.G., Desforges I., Gertend B., Ruiza B., Tomáse D.: Validation of standard method EN ISO 22964: 2017 – Microbiology of the food chain – Horizontal method for the detection of Cronobacter spp. Int. J. Food Microbiol. 288, 47–52 (2019)Benito deABessebN.G.DesforgesI.GertendB.RuizaB.TomáseD.Validation of standard method EN ISO 22964: 2017 – Microbiology of the food chain – Horizontal method for the detection of Cronobacter sppInt. J. Food Microbiol.2884752201910.1016/j.ijfoodmicro.2018.03.02529724615Search in Google Scholar

Berthold-Pluta A., Garbowska M., Stefańska I., Pluta A.: Microbiological quality of selected ready-to-eat leaf vegetables, sprouts and non-pasteurized fresh fruit-vegetable juices including the presence of Cronobacter spp. Food Microbiol. 65, 221–230 (2017)Berthold-PlutaA.GarbowskaM.StefańskaI.PlutaA.Microbiological quality of selected ready-to-eat leaf vegetables, sprouts and non-pasteurized fresh fruit-vegetable juices including the presence of Cronobacter sppFood Microbiol.65221230201710.1016/j.fm.2017.03.00528400006Search in Google Scholar

Biering G., Karlsson S., Clark N.C., Jônsdôttir K.E., Ludvigsson P., Steingrimsson O.: Three cases of neonatal meningitis caused by Enterobacter sakazakii in powdered milk. J. Clin. Microbiol. 27, 2054–2056 (1989)BieringG.KarlssonS.ClarkN.C.JônsdôttirK.E.LudvigssonP.SteingrimssonO.Three cases of neonatal meningitis caused by Enterobacter sakazakii in powdered milkJ. Clin. Microbiol.2720542056198910.1128/jcm.27.9.2054-2056.19892677372778070Search in Google Scholar

Block C., Peleg O., Minster N., Bar-Oz B., Simhon A., Arad I., Shapiro M.: Cluster of neonatal infections in Jerusalem due to unusual biochemical variant of Enterobacter sakazakii. Eur. J. Clin. Microbiol. Infect. Dis. 21, 613–616 (2002)BlockC.PelegO.MinsterN.Bar-OzB.SimhonA.AradI.ShapiroM.Cluster of neonatal infections in Jerusalem due to unusual biochemical variant of Enterobacter sakazakiiEur. J. Clin. Microbiol. Infect. Dis.21613616200210.1007/s10096-002-0774-512226694Search in Google Scholar

Bowen A., Wiesenfeld H.C., Kloesz J.L., Pasculle A.W., Nowalk A.J., Brink L., Elliot E., Martin H., Tarr C.L.: Notes from the Field: Cronobacter sakazakii infection associated with feeding extrinsically contaminated expressed human milk to a premature infant-Pennsylvania, 2016. Morb. Mortal. Wkly. Rep. 66, 761–762 (2017)BowenA.WiesenfeldH.C.KloeszJ.L.PasculleA.W.NowalkA.J.BrinkL.ElliotE.MartinH.TarrC.L.Notes from the Field: Cronobacter sakazakii infection associated with feeding extrinsically contaminated expressed human milk to a premature infant-Pennsylvania, 2016Morb. Mortal. Wkly. Rep.66761762201710.15585/mmwr.mm6628a5565794128727679Search in Google Scholar

Burdette J. H., Santos C.: Enterobacter sakazakii brain abscess in the neonate: the importance of neuroradiologic imaging. Pediatr. Radiol. 30, 33–34 (2000)BurdetteJ. H.SantosC.Enterobacter sakazakii brain abscess in the neonate: the importance of neuroradiologic imagingPediatr. Radiol.303334200010.1007/s00247005000910663506Search in Google Scholar

Caubilla-Barron J., Hurrell E., Townsend S., Cheetham P., Loc-Carrillo C., Fayet O., Pre’re M.F., Forsythe S.J.: Genotypic and phenotypic analysis of Enterobacter sakazakii strains from an outbreak resulting in fatalities in a neonatal intensive care unit in France. J. Clin. Microbiol. 45, 3979–3985 (2007)Caubilla-BarronJ.HurrellE.TownsendS.CheethamP.Loc-CarrilloC.FayetO.Pre’reM.F.ForsytheS.J.Genotypic and phenotypic analysis of Enterobacter sakazakii strains from an outbreak resulting in fatalities in a neonatal intensive care unit in FranceJ. Clin. Microbiol.4539793985200710.1128/JCM.01075-07216855017928419Search in Google Scholar

Chaves C.E.V., Brandão M.L.L., Lacerda M.L.G.G., Rocha C.A.B.C., Leone de Oliveira S.M.D.V., Parpinelli T.C., Vasconcellos L., Forsythe S.J., Paniago A.M.M: Fatal Cronobacter sakazakii sequence type 494 meningitis in a newborn, Brazil. Emerg. Infect. Dis. 24, 1948–1950 (2018)ChavesC.E.V.BrandãoM.L.L.LacerdaM.L.G.G.RochaC.A.B.C.Leone de OliveiraS.M.D.V.ParpinelliT.C.VasconcellosL.ForsytheS.J.PaniagoA.M.MFatal Cronobacter sakazakii sequence type 494 meningitis in a newborn, BrazilEmerg. Infect. Dis.2419481950201810.3201/eid2410.180373615415030226186Search in Google Scholar

Coignard B., Desenclos J.C. i wsp.: Infections séverès à Enterobacter sakazakii chez des nouveau-nés ayant consommé une préparation en poudre pour nourissons, France, octubre-decembre 2004. Bull. Epidemiol. Hebd. 2, 10–13 (2006)CoignardB.DesenclosJ.C.i wsp.:Infections séverès à Enterobacter sakazakii chez des nouveau-nés ayant consommé une préparation en poudre pour nourissons, France, octubre-decembre 2004Bull. Epidemiol. Hebd.210132006Search in Google Scholar

Cruz A., Xicohtencatl-Cortes J., Gonza’lez-Pedrajo B., Bobadilla M., Eslava C., Rosas I.: Virulence traits in Cronobacter species isolated from different sources. Can J. Microbiol. 57, 735–744 (2011)CruzA.Xicohtencatl-CortesJ.Gonza’lez-PedrajoB.BobadillaM.EslavaC.RosasI.Virulence traits in Cronobacter species isolated from different sourcesCan J. Microbiol.57735744201110.1139/w11-06321859256Search in Google Scholar

Cui J.H., Yu B., Xiang Y., Zhang Z., Zhang T., Zeng Y.C., Cui Z.G., Huo X.X.: Two cases of multi-antibiotic resistant Cronobacter spp. infections of infants in China. Biomed. Environ. Sci. 30, 601–605 (2017)CuiJ.H.YuB.XiangY.ZhangZ.ZhangT.ZengY.C.CuiZ.G.HuoX.X.Two cases of multi-antibiotic resistant Cronobacter spp. infections of infants in ChinaBiomed. Environ. Sci.306016052017Search in Google Scholar

Dancer G.I., Mah J.H., Rhee M.S., Hwang I.G., Kang D.H.: Resistance of Enterobacter sakazakii (Cronobacter spp.) to environmental stresses. J. Appl. Microbiol. 107, 1606–1614 (2009)DancerG.I.MahJ.H.RheeM.S.HwangI.G.KangD.H.Resistance of Enterobacter sakazakii (Cronobacter spp.) to environmental stressesJ. Appl. Microbiol.10716061614200910.1111/j.1365-2672.2009.04347.x19457042Search in Google Scholar

El-Sharoud W.M., O’Brien S., Negredo C., Iversen C. Fanning S., Healy B.: Characterization of Cronobacter recovered from dried milk and related products, BMC Microbiol. 9, 1–9 (2009)El-SharoudW.M.O’BrienS.NegredoC.IversenC.FanningS.HealyB.Characterization of Cronobacter recovered from dried milk and related productsBMC Microbiol.919200910.1186/1471-2180-9-24264039819187534Search in Google Scholar

FAO-WHO Food Agricultural Organization-World Health Organization: Enterobacter sakazakii and other microorganisms in powdered infant formula, Meeting Report Microbiological Risk Assessment 6, Geneva, Switzerland (2004) http://www.who.int/foodsafety/publications/mra6-enterobacter-sakazakii/en/ (03.12.2019)FAO-WHO Food Agricultural Organization-World Health OrganizationEnterobacter sakazakii and other microorganisms in powdered infant formula, Meeting Report Microbiological Risk Assessment 6Geneva, Switzerland2004http://www.who.int/foodsafety/publications/mra6-enterobacter-sakazakii/en/(03.12.2019)Search in Google Scholar

FAO-WHO Food Agricultural Organization-World Health Organization: Enterobacter sakazakii and Salmonella in powdered infant formula, Meeting Report Microbiological Risk Assessment 10, Geneva, Switzerland (2006) http://www.who.int/foodsafety/publications/micro/mra10/en/index.html (03.12.2019)FAO-WHO Food Agricultural Organization-World Health OrganizationEnterobacter sakazakii and Salmonella in powdered infant formula, Meeting Report Microbiological Risk Assessment 10Geneva, Switzerland2006http://www.who.int/foodsafety/publications/micro/mra10/en/index.html(03.12.2019)Search in Google Scholar

FAO-WHO Food Agricultural Organization-World Health Organization: Enterobacter sakazakii (Cronobacter spp.) in powdered follow-up formula, Meeting Report Microbiological Risk Assessment 15, Geneva, Switzerland (2008) http://www.who.int/foodsafety/publications/mra_followup/en/ (03.12.2019)FAO-WHO Food Agricultural Organization-World Health OrganizationEnterobacter sakazakii (Cronobacter spp.) in powdered follow-up formula, Meeting Report Microbiological Risk Assessment 15Geneva, Switzerland2008http://www.who.int/foodsafety/publications/mra_followup/en/(03.12.2019)Search in Google Scholar

Farmer J., Asbury M., Hickman F., Brenner D.: Enterobacter sakazakii, new species of Enterobacteriaceae isolated from clinical specimens. Int. J. Syst. Evol. Micr. 86, 221–225 (1980)FarmerJ.AsburyM.HickmanF.BrennerD.Enterobacter sakazakii, new species of Enterobacteriaceae isolated from clinical specimensInt. J. Syst. Evol. Micr.862212251980Search in Google Scholar

Friedemann M.: Epidemiology of invasive neonatal Cronobacter (Enterobacter sakazakii) infections. Eur. J. Clin. Microbiol. Infect. Dis. 28, 1297–1304 (2009)FriedemannM.Epidemiology of invasive neonatal Cronobacter (Enterobacter sakazakii) infectionsEur. J. Clin. Microbiol. Infect. Dis.2812971304200910.1007/s10096-009-0779-419662446Search in Google Scholar

Garbowska M., Berthold-Pluta A., Stasiak-Różańska L.: Microbiological quality of selected spices and herbs including the presence of Cronobacter spp. Food Microbiol. 49, 1–5 (2015)GarbowskaM.Berthold-PlutaA.Stasiak-RóżańskaL.Microbiological quality of selected spices and herbs including the presence of Cronobacter sppFood Microbiol.4915201510.1016/j.fm.2015.01.00425846909Search in Google Scholar

Grim C.J., Tall B.D. i wsp.: Pan-genome analysis of the emerging foodborne pathogen Cronobacter spp. suggests a species-level bidirectional divergence driven by niche adaptation. BMC Genomics, 14, 1–16 (2013)GrimC.J.TallB.D.i wsp.:Pan-genome analysis of the emerging foodborne pathogen Cronobacter spp. suggests a species-level bidirectional divergence driven by niche adaptationBMC Genomics141162013Search in Google Scholar

Gupta T.B., Mowat E., Brightwell G., Flint S.H.: Biofilm formation and genetic characterization of New Zealand Cronobacter isolates. J. Food Safety. 1–13 (2017)GuptaT.B.MowatE.BrightwellG.FlintS.H.Biofilm formation and genetic characterization of New Zealand Cronobacter isolatesJ. Food Safety113201710.1111/jfs.12430Search in Google Scholar

Gurtler J.B., Kornacki J.L., Beuchat L.R.: Enterobacter sakazakii: a coliform of increased concern to infant health. Int. J. Food Microbiol. 104, 1–34 (2005)GurtlerJ.B.KornackiJ.L.BeuchatL.R.Enterobacter sakazakii: a coliform of increased concern to infant healthInt. J. Food Microbiol.104134200510.1016/j.ijfoodmicro.2005.02.01316039742Search in Google Scholar

Hassan A., Akineden A., Kress C., Estuningsih S., Schneider E., Usleber E.: Characterization of the gene encoding the 16S rRNA of Enterobacter sakazakii and development of a species specific PCR method. Int. J. Food Microbiol. 116, 214–220 (2007)HassanA.AkinedenA.KressC.EstuningsihS.SchneiderE.UsleberE.Characterization of the gene encoding the 16S rRNA of Enterobacter sakazakii and development of a species specific PCR methodInt. J. Food Microbiol.116214220200710.1016/j.ijfoodmicro.2006.12.011Search in Google Scholar

Henry M., Fouladkhah A.: Outbreak history, biofilm formation and preventive measures for control of Cronobacter sakazakii in infant formula and infant care settings. Microorganisms, 7, 1–22 (2019)HenryM.FouladkhahA.Outbreak history, biofilm formation and preventive measures for control of Cronobacter sakazakii in infant formula and infant care settingsMicroorganisms7122201910.3390/microorganisms7030077Search in Google Scholar

Himelright I., Jernigan D. i wsp.: Enterobacter sakazakii infections associated with the use of powdered infant formula-Tennessee, 2001. J. Am. Med. Assoc. 287, 2204–2205 (2002)HimelrightI.JerniganD.i wsp.:Enterobacter sakazakii infections associated with the use of powdered infant formula-Tennessee, 2001J. Am. Med. Assoc.287220422052002Search in Google Scholar

Holỳ O., Forsythe S.: Cronobacter spp. as emerging causes of healthcare-associated infection. J. Hosp. Infect. 86, 169–177 (2014)HolỳO.ForsytheS.Cronobacter spp. as emerging causes of healthcare-associated infectionJ. Hosp. Infect.86169177201410.1016/j.jhin.2013.09.011Search in Google Scholar

Hu L., Grim C.J., Franco A.A., Jarvis K.G., Sathyamoorthy V., Kothary M.H., Tall B.D.: Analysis of the cellulose synthase operon genes, bcsA, bcsB, and bcsC in Cronobacter species: Prevalence among species and their roles in biofilm formation and cell-cell aggregation. Food Microbiol. 52, 97–105 (2015)HuL.GrimC.J.FrancoA.A.JarvisK.G.SathyamoorthyV.KotharyM.H.TallB.D.Analysis of the cellulose synthase operon genes, bcsA, bcsB, and bcsC in Cronobacter species: Prevalence among species and their roles in biofilm formation and cell-cell aggregationFood Microbiol.5297105201510.1016/j.fm.2015.07.007Search in Google Scholar

Hurrell E., Kucerova, E., Loughlin M., Caubilla-Barron J., Forsythe, S.J.: Biofilm formation on enteral feeding tubes by Cronobacter sakazakii, Salmonella serovars and other Enterobacteriaceae. Int. J. Food Microbiol. 136, 227–231 (2009)HurrellE.KucerovaE.LoughlinM.Caubilla-BarronJ.ForsytheS.J.Biofilm formation on enteral feeding tubes by Cronobacter sakazakii, Salmonella serovars and other EnterobacteriaceaeInt. J. Food Microbiol.136227231200910.1016/j.ijfoodmicro.2009.08.007Search in Google Scholar

ISO 22964:2017 Microbiology of the food chain – Horizontal method for the detection of Cronobacter spp. https://www.iso.org/standard/64708.html (04.11.2019)ISO 22964:2017Microbiology of the food chain – Horizontal method for the detection of Cronobacter spphttps://www.iso.org/standard/64708.html(04.11.2019)Search in Google Scholar

ISO/TS 22964:2006 (IDF/RM 210: 2006) Milk and milk products – Detection of Enterobacter sakazakii, https://www.iso.org/standard/41258.html (04.11.2019)ISO/TS 22964:2006 (IDF/RM 210: 2006)Milk and milk products – Detection of Enterobacter sakazakiihttps://www.iso.org/standard/41258.html(04.11.2019)Search in Google Scholar

Iversen C., Druggan P., Schumacher S., Lehner A., Feer C., Gschwend K., Joosten H., Stephan R.: Development of a Novel Screening Method for the Isolation of “Cronobacter” spp. (Enterobacter sakazakii). Appl. Environ. Microb. 74, 2550–2553 (2008)IversenC.DrugganP.SchumacherS.LehnerA.FeerC.GschwendK.JoostenH.StephanR.Development of a Novel Screening Method for the Isolation of “Cronobacter” spp. (Enterobacter sakazakii)Appl. Environ. Microb.7425502553200810.1128/AEM.02801-07Search in Google Scholar

Iversen C., Forsythe S.: Risk profile of Enterobacter sakazakii, an emergent pathogen associated with infant milk formula. Trends Food Sci. Tech. 14, 443–454 (2003)IversenC.ForsytheS.Risk profile of Enterobacter sakazakii, an emergent pathogen associated with infant milk formulaTrends Food Sci. Tech.14443454200310.1016/S0924-2244(03)00155-9Search in Google Scholar

Iversen C., Lehner A., Mullane N., Bidlas E., Cleenwerck I., Marugg J., Fanning S., Stephan R., Joosten H.: The taxonomy of Enterobacter sakazakii: proposal of a new genus Cronobacter gen. nov. and descriptions of Cronobacter sakazakii comb. nov. Cronobacter sakazakii subsp. sakazakii, comb. nov., Cronobacter sakazakii subsp. malonaticus subsp. nov., Cronobacter turicensis sp. nov., Cronobacter muytjensii sp. nov., Cronobacter dublinensis sp. nov. and Cronobacter genomospecie. BMC Evol. Biol. 7, 1–11 (2007)IversenC.LehnerA.MullaneN.BidlasE.CleenwerckI.MaruggJ.FanningS.StephanR.JoostenH.The taxonomy of Enterobacter sakazakii: proposal of a new genus Cronobacter gen. nov. and descriptions of Cronobacter sakazakii comb. nov. Cronobacter sakazakii subsp. sakazakii, comb. nov., Cronobacter sakazakii subsp. malonaticus subsp. nov., Cronobacter turicensis sp. nov., Cronobacter muytjensii sp. nov., Cronobacter dublinensis sp. nov. and Cronobacter genomospecieBMC Evol. Biol.7111200710.1186/1471-2148-7-1178364117214884Search in Google Scholar

Iversen C., Lehner A., Mullane N., Marugg J., Fanning S., Stephan R., Joosten H.: Identification of “Cronobacter” spp. (Enterobacter sakazakii). J. Clin. Microbiol. 45, 11, (2007)IversenC.LehnerA.MullaneN.MaruggJ.FanningS.StephanR.JoostenH.Identification of “Cronobacter” spp. (Enterobacter sakazakii)J. Clin. Microbiol.4511200710.1128/JCM.01026-07216846817881547Search in Google Scholar

Jackson E.E., Flores J.P., Fernández-Escartín E., Forsythe S.J.: Reevaluation of a suspected Cronobacter sakazakii outbreak in Mexico. J. Food Protect. 78, 1191–1196 (2015)JacksonE.E.FloresJ.P.Fernández-EscartínE.ForsytheS.J.Reevaluation of a suspected Cronobacter sakazakii outbreak in MexicoJ. Food Protect.7811911196201510.4315/0362-028X.JFP-14-56326038912Search in Google Scholar

Jackson E.E., Forsythe S.J., Comparative study of Cronobacter identification according the phenotyping methods. BMC Microbiol. 16, 146, (2016)JacksonE.E.ForsytheS.J.Comparative study of Cronobacter identification according the phenotyping methodsBMC Microbiol.16146201610.1186/s12866-016-0768-6494086727401027Search in Google Scholar

Jaradat Z.W., Mousa W.A., Elbetieha A., Nabulsi Al. A., Tall B.D.: Cronobacter spp. – opportunistic food-borne pathogens. A review of their virulence and environmental-adaptive traits. J. Med. Microbiol. 63, 1023–1037 (2014)JaradatZ.W.MousaW.A.ElbetiehaA.Nabulsi Al.A.TallB.D.Cronobacter spp. – opportunistic food-borne pathogens. A review of their virulence and environmental-adaptive traitsJ. Med. Microbiol.6310231037201410.1099/jmm.0.073742-024878566Search in Google Scholar

Jarvis C.: Fatal Enterobacter sakazakii infection associated with powdered infant formula in a neonatal intensive care unit in New Zealand. Am. J. Infect. Control. 33, 19–54 (2005)JarvisC.Fatal Enterobacter sakazakii infection associated with powdered infant formula in a neonatal intensive care unit in New ZealandAm. J. Infect. Control.3319542005Search in Google Scholar

Joseph S., Forsythe S.J. i wsp.: Comparative analysis of genome sequences covering the seven Cronobacter species. Plos ONE, 7, 1–13 (2012)JosephS.ForsytheS.J.i wsp.:Comparative analysis of genome sequences covering the seven Cronobacter speciesPlos ONE7113201210.1371/journal.pone.0049455350031623166675Search in Google Scholar

Joseph S., Forsythe S.J.: Predominance of Cronobacter sakazakii sequence type 4 in neonatal infections. Emerg. Infect. Dis. 17, 1713–1715 (2011)JosephS.ForsytheS.J.Predominance of Cronobacter sakazakii sequence type 4 in neonatal infectionsEmerg. Infect. Dis.1717131715201110.3201/eid1709.110260332208721888801Search in Google Scholar

Joseph S., Hariri S., Masood N., Forsythe S.J.: Sialic acid utilization by Cronobacter sakazakii. Microb. Inform. Exp. 3, 1–11 (2013)JosephS.HaririS.MasoodN.ForsytheS.J.Sialic acid utilization by Cronobacter sakazakiiMicrob. Inform. Exp.3111201310.1186/2042-5783-3-3371665323706082Search in Google Scholar

Kim J.B., Cho S.H., Park Y.B., Lee J.B., Kim J.C., Lee B.K., Lee H.K., Chae H.S.: Surveillance of stool samples for the presence of Enterobacter sakazakii among Korean people. Yonsei Med. J. 49, 1017–1022 (2008)KimJ.B.ChoS.H.ParkY.B.LeeJ.B.KimJ.C.LeeB.K.LeeH.K.ChaeH.S.Surveillance of stool samples for the presence of Enterobacter sakazakii among Korean peopleYonsei Med. J.4910171022200810.3349/ymj.2008.49.6.1017262802519108027Search in Google Scholar

Kim K., Jang S.S., Kim S.K., Park J.H., Heu S., Ryu S.: Prevalence and genetic diversity of Enterobacter sakazakii in ingredients of infant foods. Int. J. Food Microbiol. 122, 196–203 (2008)KimK.JangS.S.KimS.K.ParkJ.H.HeuS.RyuS.Prevalence and genetic diversity of Enterobacter sakazakii in ingredients of infant foodsInt. J. Food Microbiol.122196203200810.1016/j.ijfoodmicro.2007.11.07218177966Search in Google Scholar

Kim K., Kim K.P., Choi J., Lim J.A., Lee J., Hwang S., Ryu S.: Outer membrane proteins A (OmpA) and X (OmpX) are essential for basolateral invasion of Cronobacter sakazakii. Appl. Environ. Microbiol. 76, 5188–5198 (2010)KimK.KimK.P.ChoiJ.LimJ.A.LeeJ.HwangS.RyuS.Outer membrane proteins A (OmpA) and X (OmpX) are essential for basolateral invasion of Cronobacter sakazakiiAppl. Environ. Microbiol.7651885198201010.1128/AEM.02498-09291648820543055Search in Google Scholar

Kim S., Kim Y.T., Yoon H., Lee J.H., Ryu S.: The complete genome sequence of Cronobacter sakazakii ATCC 29544 T, a goodborne pathogen, isolated from a child’s throat. Gut Pathog. 9, 1–7 (2017)KimS.KimY.T.YoonH.LeeJ.H.RyuS.The complete genome sequence of Cronobacter sakazakii ATCC 29544 T, a goodborne pathogen, isolated from a child’s throatGut Pathog.917201710.1186/s13099-016-0150-0520980728053670Search in Google Scholar

Kosikowska U., Stępień-Pyśniak D., Pietras-Ożga D., Andrzejczuk S., Juda M., Malm A.: Zastosowanie spektrofotometrii masowej MALDI-TOF MS w identyfikacji bakterii izolowanych z materiałów klinicznych od ludzi i zwierząt. Diagn. Lab. 51, 23–30 (2015)KosikowskaU.Stępień-PyśniakD.Pietras-OżgaD.AndrzejczukS.JudaM.MalmA.Zastosowanie spektrofotometrii masowej MALDI-TOF MS w identyfikacji bakterii izolowanych z materiałów klinicznych od ludzi i zwierzątDiagn. Lab.512330201510.5604/01.3001.0004.1302Search in Google Scholar

Lai K.K.: Enterobacter sakazakii infections among neonates, infants, children and adults a case reports and a review of the literature. Medicine, 80, 113–122 (2001)LaiK.K.Enterobacter sakazakii infections among neonates, infants, children and adults a case reports and a review of the literatureMedicine80113122200110.1097/00005792-200103000-0000411307587Search in Google Scholar

Lee Y.D., Park J.H., Chang H.: Detection, antibiotic susceptibility and biofilm formation of Cronobacter spp. from various foods in Korea. Food Control. 24, 225–230 (2012)LeeY.D.ParkJ.H.ChangH.Detection, antibiotic susceptibility and biofilm formation of Cronobacter spp. from various foods in KoreaFood Control.24225230201210.1016/j.foodcont.2011.09.023Search in Google Scholar

Lehner A., Tasara T., Stephan R.: 16S rRNA gene based analysis of Enterobacter sakazakii strains from differents ources and development of a PCR assay for identification. BMC Microbiol. 4, 1–7 (2004)LehnerA.TasaraT.StephanR.16S rRNA gene based analysis of Enterobacter sakazakii strains from differents ources and development of a PCR assay for identificationBMC Microbiol.417200410.1186/1471-2180-4-4353826315563736Search in Google Scholar

Li Y., Chen Q., Zhao J., Jiang H., Lu F., Bie X., Lu Z.: Isolation, identification and antimicrobial resistance of Cronobacter spp. isolated from various foods in China. Food Control. 37, 109–114 (2014)LiY.ChenQ.ZhaoJ.JiangH.LuF.BieX.LuZ.Isolation, identification and antimicrobial resistance of Cronobacter spp. isolated from various foods in ChinaFood Control.37109114201410.1016/j.foodcont.2013.09.017Search in Google Scholar

Ling N., Zhang J., Li C., Zeng H., He W., Ye Y., Wu Q.: The Glutaredoxin Gene, grxB, Affects acid tolerance, Surface hydrophobicity, auto-aggregation and biofilm formation in Cronobacter sakazakii. Front. Microbiol. 9, 1–12 (2018)LingN.ZhangJ.LiC.ZengH.HeW.YeY.WuQ.The Glutaredoxin Gene, grxB, Affects acid tolerance, Surface hydrophobicity, auto-aggregation and biofilm formation in Cronobacter sakazakiiFront. Microbiol.9112201810.3389/fmicb.2018.00133580741329459854Search in Google Scholar

Liu Q., Mittal R., Emami C.N., Iversen C., Ford H.R., Prasadarao N.V.: Human isolates of Cronobacter sakazakii bind efficiently to intestinal epithelial cells in vitro to induce monolayer permeability and apoptosis. J. Surg. Res. 176, 437–447 (2012)LiuQ.MittalR.EmamiC.N.IversenC.FordH.R.PrasadaraoN.V.Human isolates of Cronobacter sakazakii bind efficiently to intestinal epithelial cells in vitro to induce monolayer permeability and apoptosisJ. Surg. Res.176437447201210.1016/j.jss.2011.10.030332375522221600Search in Google Scholar

Maćkiw E., Rzewsuka K., Tomczuk K., Izak D., Stoś K.: Występowanie Cronobacter sp. w wybranych produktach spożywczych. Żywn. Nauk. Technol. Jakość. 4, 172–178 (2011)MaćkiwE.RzewsukaK.TomczukK.IzakD.StośK.Występowanie Cronobacter sp. w wybranych produktach spożywczychŻywn. Nauk. Technol. Jakość.41721782011Search in Google Scholar

Mange J.P., Stephan R., Borel N., Wild P., Kim K.S., Pospischil A., Lehner A.: Adhesive properties of Enterobacter sakazakii to human epithelial and brain microvascular endothelial cells. BMC Microbiol. 6, 1–10 (2006)MangeJ.P.StephanR.BorelN.WildP.KimK.S.PospischilA.LehnerA.Adhesive properties of Enterobacter sakazakii to human epithelial and brain microvascular endothelial cellsBMC Microbiol.6110200610.1186/1471-2180-6-58152517916800879Search in Google Scholar

McMullan R., Menon V., Beukers A.G., Jensen S.O., van Hal S.J., Davis R.: Cronobacter sakazakii infection from expressed breast milk, Australia. Emerg. Infect. Dis. 24, 393–394 (2018)McMullanR.MenonV.BeukersA.G.JensenS.O.van HalS.J.DavisR.Cronobacter sakazakii infection from expressed breast milk, AustraliaEmerg. Infect. Dis.24393394201810.3201/eid2402.171411578291129350166Search in Google Scholar

Minor T., Lasher A., Brown B., Nordinelli Z., Zorn D.: The per case and total annual costs of foodborne illness in the United States. Risk Anal. 35, 1125–1139 (2015)MinorT.LasherA.BrownB.NordinelliZ.ZornD.The per case and total annual costs of foodborne illness in the United StatesRisk Anal.3511251139201510.1111/risa.1231625557397Search in Google Scholar

Molloy C., Cagney C., O’Brien S., Iversen C., Fanning S., Duffy G.: Surveillance and characterisation by pulsed-field gel electrophoresis of Cronobacter spp. in farming and domestic environments, food production animals and retail foods. In. J. Food Microbiol. 136, 198–203 (2009)MolloyC.CagneyC.O’BrienS.IversenC.FanningS.DuffyG.Surveillance and characterisation by pulsed-field gel electrophoresis of Cronobacter spp. in farming and domestic environments, food production animals and retail foodsIn. J. Food Microbiol.136198203200910.1016/j.ijfoodmicro.2009.07.00719683357Search in Google Scholar

Monroe P.W., Tift W.L.: Bacteremia associated with Enterobacter sakazakii (yellow, pigmented Enterobacter cloacae). J. Clin. Microbiol. 10, 850–851 (1979)MonroeP.W.TiftW.L.Bacteremia associated with Enterobacter sakazakii (yellow, pigmented Enterobacter cloacae)J. Clin. Microbiol.10850851197910.1128/jcm.10.6.850-851.1979273282521484Search in Google Scholar

Muytjens H.L., Zanen H.C., Sonderkamp H.J., Kollée L.A., Wachsmuth I.K., Farmer J.J.: Analysis of eight cases of neonatal meningitis and sepsis due to Enterobacter sakazakii. J. Clin. Microbiol. 18, 115–120 (1983)MuytjensH.L.ZanenH.C.SonderkampH.J.KolléeL.A.WachsmuthI.K.FarmerJ.J.Analysis of eight cases of neonatal meningitis and sepsis due to Enterobacter sakazakiiJ. Clin. Microbiol.18115120198310.1128/jcm.18.1.115-120.19832707536885983Search in Google Scholar

Nair M.K.M., Venkitanarayanan K.S.: Cloning and sequencing of the ompA gene of Enterobacter sakazakii and development of an ompA targeted PCR for rapid detection of Enterobacter sakazakii in infant formula. Appl. Environ. Microbiol. 72, 2539–2546 (2006)NairM.K.M.VenkitanarayananK.S.Cloning and sequencing of the ompA gene of Enterobacter sakazakii and development of an ompA targeted PCR for rapid detection of Enterobacter sakazakii in infant formulaAppl. Environ. Microbiol.7225392546200610.1128/AEM.72.4.2539-2546.2006144904816597955Search in Google Scholar

Nazarowec-White M., Farber J.M.: Incidence, survival, and growth of Enterobacter sakazakii in infant formula. J. Food Protect. 60, 226–230 (1999)Nazarowec-WhiteM.FarberJ.M.Incidence, survival, and growth of Enterobacter sakazakii in infant formulaJ. Food Protect.60226230199910.4315/0362-028X-60.3.22631195476Search in Google Scholar

Nikonorow E., Baraniak A., Gniadkowski M.: Oporność bakterii z rodziny Enterobacteriaceae na antybiotyki β-laktamowe wynikająca z wytwarzania β-laktamaz. Post. Mikrobiol. 3, 261–271 (2013)NikonorowE.BaraniakA.GniadkowskiM.Oporność bakterii z rodziny Enterobacteriaceae na antybiotyki β-laktamowe wynikająca z wytwarzania β-laktamazPost. Mikrobiol.32612712013Search in Google Scholar

Ogrodzki P., Forsythe S.J.: DNA-sequence based typing of the Cronobacter genus using MLST, CRISPR-cas array and capsular profiling. Front. Microbiol. 8, 1–15 (2017)OgrodzkiP.ForsytheS.J.DNA-sequence based typing of the Cronobacter genus using MLST, CRISPR-cas array and capsular profilingFront. Microbiol.8115201710.3389/fmicb.2017.01875562684029033918Search in Google Scholar

Oonaka K., Furuhata K., Hara M., Fukuyama M.: Powder infant formula milk contaminated with Enterobacter sakazakii. J. Infect. Dis. 63, 103–107 (2010)OonakaK.FuruhataK.HaraM.FukuyamaM.Powder infant formula milk contaminated with Enterobacter sakazakiiJ. Infect. Dis.63103107201010.7883/yoken.63.103Search in Google Scholar

Pagotto F.J., Nazarowec-White M., Bidawid S., Farber J.M.: Enterobacter sakazakii: infectivity and enterotoxin production in vitro and in vivo. J. Food. Prot. 66, 370–375 (2003)PagottoF.J.Nazarowec-WhiteM.BidawidS.FarberJ.M.Enterobacter sakazakii: infectivity and enterotoxin production in vitro and in vivoJ. Food. Prot.66370375200310.4315/0362-028X-66.3.37012636287Search in Google Scholar

Parra-Flores J., Cerda-Leal F., Contreras A., Valenzuela-Riffo N., Alejandra Rodríguez A., Aguirre J.: Cronobacter sakazakii and microbiological parameters in dairy formulas associated with a food alert in Chile. Front. Microbiol. 9, 1–9 (2018)Parra-FloresJ.Cerda-LealF.ContrerasA.Valenzuela-RiffoN.Alejandra RodríguezA.AguirreJ.Cronobacter sakazakii and microbiological parameters in dairy formulas associated with a food alert in ChileFront. Microbiol.919201810.3389/fmicb.2018.01708607929730108565Search in Google Scholar

Pavcnik-Arnol M., Hojker S., Derganc M.: Lipopolysaccharide – binding protein, lipopolysaccharide, and soluble CD14 in sepsis of critically ill neonates and children. Intens. Care. Med. 33, 1025–1032 (2007)Pavcnik-ArnolM.HojkerS.DergancM.Lipopolysaccharide – binding protein, lipopolysaccharide, and soluble CD14 in sepsis of critically ill neonates and childrenIntens. Care. Med.3310251032200710.1007/s00134-007-0626-y17410342Search in Google Scholar

Pei X., Li Y., Zhang H., Zhan L., Yu X., Lan G., Jia H., Li N., Yang D., Mei L.: Surveillance and characterization of Cronobacter in powdered infant formula processing factories. Food Control. 96, 318–323 (2019)PeiX.LiY.ZhangH.ZhanL.YuX.LanG.JiaH.LiN.YangD.MeiL.Surveillance and characterization of Cronobacter in powdered infant formula processing factoriesFood Control.96318323201910.1016/j.foodcont.2018.09.009Search in Google Scholar

Pitout J.D., Moland E.S., Sanders C.C., Thomson K.S., Fitzsimmons S.R.: Beta-lactamases and detection of betalactam resistance in Enterobacter spp. Antimicrob. Agents. Chemother. 41, 35–39 (1997)PitoutJ.D.MolandE.S.SandersC.C.ThomsonK.S.FitzsimmonsS.R.Beta-lactamases and detection of betalactam resistance in Enterobacter sppAntimicrob. Agents. Chemother.413539199710.1128/AAC.41.1.35Search in Google Scholar

Raghav M., Aggarwal P.K.: Purification and characterization of Enterobacter sakazakii enterotoxin. Can. J. Microbiol. 53, 750–755 (2007)RaghavM.AggarwalP.K.Purification and characterization of Enterobacter sakazakii enterotoxinCan. J. Microbiol.53750755200710.1139/W07-037Search in Google Scholar

RASFF Alert notification 2002/190: Enterobacter sakazakii in infant formula from Germany (2002), https://webgate.ec.europa.eu/rasffwindow/portal/?event=notificationDetail&NOTIF_REFERENCE=2002.190 (02.06.2019)RASFF Alert notification 2002/190Enterobacter sakazakii in infant formula from Germany2002https://webgate.ec.europa.eu/rasffwindow/portal/?event=notificationDetail&NOTIF_REFERENCE=2002.190(02.06.2019)Search in Google Scholar

RASFF Alert notification 2004/658: Enterobacter sakazakii in infant formula (2004) https://webgate.ec.europa.eu/rasffwindow/portal/?event=notificationDetail&NOTIF_REFERENCE=2004.658 (02.06.2019)RASFF Alert notification 2004/658Enterobacter sakazakii in infant formula2004https://webgate.ec.europa.eu/rasffwindow/portal/?event=notificationDetail&NOTIF_REFERENCE=2004.658(02.06.2019)Search in Google Scholar

RASFF Alert notification 2007/452: Enterobacter sakazakii (present/10 g) in infant formula from Switzerland via Germany (2007) https://webgate.ec.europa.eu/rasffwindow/portal/?event=notificationDetail&NOTIF_REFERENCE=2007.452 (02.06.2019)RASFF Alert notification 2007/452Enterobacter sakazakii (present/10 g) in infant formula from Switzerland via Germany2007https://webgate.ec.europa.eu/rasffwindow/portal/?event=notificationDetail&NOTIF_REFERENCE=2007.452(02.06.2019)Search in Google Scholar

Ray P., Das A., Gautam V., Jain N., Narang A., Sharma M.: Enterobacter sakazakii in infants: novel phenomenon in India. Indian J. Med. Microbiol. 25, 408–410 (2007)RayP.DasA.GautamV.JainN.NarangA.SharmaM.Enterobacter sakazakii in infants: novel phenomenon in IndiaIndian J. Med. Microbiol.25408410200710.1016/S0255-0857(21)02063-6Search in Google Scholar

Reich F., Konig R., Wiese W., Klein G.: Prevalence of Cronobacter spp. in a powdered infant formula processing environment. Int. J. Food Microbiol. 140, 214–217 (2010)ReichF.KonigR.WieseW.KleinG.Prevalence of Cronobacter spp. in a powdered infant formula processing environmentInt. J. Food Microbiol.140214217201010.1016/j.ijfoodmicro.2010.03.03120409601Search in Google Scholar

Rozporządzenie Komisji (WE) NR 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych, https://eurlex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02005R2073-20111201&from=EN (04.09.2019)Rozporządzenie Komisji (WE) NR 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczychhttps://eurlex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02005R2073-20111201&from=EN(04.09.2019)Search in Google Scholar

Shadlia-Matung M., Aidoo K.E., Candlish A.A., Elgebri A.M.: Evaluation of some antibiotics against pathogenic bacteria isolated from infant foods in North Africa. Open Food Sci. J. 2, 95–101 (2008)Shadlia-MatungM.AidooK.E.CandlishA.A.ElgebriA.M.Evaluation of some antibiotics against pathogenic bacteria isolated from infant foods in North AfricaOpen Food Sci. J.295101200810.2174/1874256400802010095Search in Google Scholar

Simmons B.P., Gelfand M.S., Haas M., Metts L., Ferguson J.: Enterobacter sakazakii infections in neonates associated with intrinsic contamination of a powdered infant formula. Infect. Control Hosp. Epidemiol. 10, 398–401 (1989)SimmonsB.P.GelfandM.S.HaasM.MettsL.FergusonJ.Enterobacter sakazakii infections in neonates associated with intrinsic contamination of a powdered infant formulaInfect. Control Hosp. Epidemiol.10398401198910.2307/30144207Search in Google Scholar

Sosnowski M., Czubkowska A., Korpysa-Dzirba W., Ostrowska M., Rola J., Osek J. Cronobacter sakazakii – charakterystyka i znaczenie w mikrobiologii żywności. Med. Weter. 70, 669–672 (2010)SosnowskiM.CzubkowskaA.Korpysa-DzirbaW.OstrowskaM.RolaJ.OsekJ.Cronobacter sakazakii – charakterystyka i znaczenie w mikrobiologii żywnościMed. Weter.706696722010Search in Google Scholar

Stoll B.J., Hansen N., Fanaroff A.A., Lemons J.A.: Enterobacter sakazakii is a rare cause of neonatal septicemia or meningitis in VLBW infants. J. Pediatr. 144, 821–823 (2004)StollB.J.HansenN.FanaroffA.A.LemonsJ.A.Enterobacter sakazakii is a rare cause of neonatal septicemia or meningitis in VLBW infantsJ. Pediatr.1448218232004Search in Google Scholar

Stasiak-Różańska L., Garbowska M., Bertold A., Molska I., Ciepielewska-Janas J.: Jakość mikrobiologiczna preparatów do żywienia niemowląt i małych dzieci ze szczególnym uwzględnieniem Enterobacteriaceae i E. sakazakii. Med. Weter. 66, 622–625 (2010)Stasiak-RóżańskaL.GarbowskaM.BertoldA.MolskaI.Ciepielewska-JanasJ.Jakość mikrobiologiczna preparatów do żywienia niemowląt i małych dzieci ze szczególnym uwzględnieniem Enterobacteriaceae i E. sakazakiiMed. Weter.666226252010Search in Google Scholar

Strydom A., Cameron M., Witthuhn R.C.: PCR-RFLP analysis of the rpoB gene to distinguish the five species of Cronobacter. Food Microbiol. 28, 1472–1477 (2011)StrydomA.CameronM.WitthuhnR.C.PCR-RFLP analysis of the rpoB gene to distinguish the five species of CronobacterFood Microbiol.2814721477201110.1016/j.fm.2011.08.01521925031Search in Google Scholar

Suijkerbuijk A.W.M. Gesignaleerd. Infectieziekten Bulletin, 16, 1–3 (2005)SuijkerbuijkA.W.M.GesignaleerdInfectieziekten Bulletin16132005Search in Google Scholar

Sundararajan M., Cope J. R i wsp.: Notes from the Field: Cronobacter sakazakii meningitis in a full-term neonate fed exclusively with breast milk — Indiana, 2018. MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. 67, 1248–1249 (2018)SundararajanM.CopeJ. Ri wsp.:Notes from the Field: Cronobacter sakazakii meningitis in a full-term neonate fed exclusively with breast milk — Indiana, 2018MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep.6712481249201810.15585/mmwr.mm6744a7622396030408018Search in Google Scholar

Townsend S.M., Hurrell E., Gonzalez-Gomez I., Lowe J., Frye J.G., Forsythe S., Badger J.L.: Enterobacter sakazakii invades brain capillary endothelial cells, persists in human macrophages influencing cytokine secretion and induces severe brain pathology in the neonatal rat. Microbiology, 153, 3538–3547 (2007)TownsendS.M.HurrellE.Gonzalez-GomezI.LoweJ.FryeJ.G.ForsytheS.BadgerJ.L.Enterobacter sakazakii invades brain capillary endothelial cells, persists in human macrophages influencing cytokine secretion and induces severe brain pathology in the neonatal ratMicrobiology15335383547200710.1099/mic.0.2007/009316-017906151Search in Google Scholar

Townsend S., Hurrell E., Forsythe S.: Virulence studies of Enterobacter sakazakii isolates associated with a neonatal intensive care unit outbreak. BMC Microbiol. 8, 1–9 (2008)TownsendS.HurrellE.ForsytheS.Virulence studies of Enterobacter sakazakii isolates associated with a neonatal intensive care unit outbreakBMC Microbiol.819200810.1186/1471-2180-8-64238612718423002Search in Google Scholar

Urmenyi A.M., Franklin A.W.: Neonatal death from pigmented coli form infection. Lancet, 12, 313–315 (1961)UrmenyiA.M.FranklinA.W.Neonatal death from pigmented coli form infectionLancet12313315196110.1016/S0140-6736(61)91481-7Search in Google Scholar

van Acker J., de Smet F., Muyldermans G., Bougatef A., Naessens A., Lauwers S.: Outbreak of necrotizing enterocolitis associated with Enterobacter sakazakii in powdered milk formula. J. Clin. Microbiol. 39, 293–297 (2001)van AckerJ.de SmetF.MuyldermansG.BougatefA.NaessensA.LauwersS.Outbreak of necrotizing enterocolitis associated with Enterobacter sakazakii in powdered milk formulaJ. Clin. Microbiol.39293297200110.1128/JCM.39.1.293-297.20018771711136786Search in Google Scholar

Vlach J., Javůrková B., Karamonová L., Blažková M., Fukal L.: Novel PCR-RFLP system based on rpoB gene for differentiation of Cronobacter species. Food Microbiol. 62, 1–8 (2017)VlachJ.JavůrkováB.KaramonováL.BlažkováM.FukalL.Novel PCR-RFLP system based on rpoB gene for differentiation of Cronobacter speciesFood Microbiol.6218201710.1016/j.fm.2016.08.00427889135Search in Google Scholar

Wang L., Hu X., Tao G., Wang X.: Outer membrane defect and stronger biofilm formation caused by inactivation of a gene encoding for heptosyltransferase I in Cronobacter sakazakii ATCC BAA-894. J. App. Microbiol. 112, 985–997 (2012)WangL.HuX.TaoG.WangX.Outer membrane defect and stronger biofilm formation caused by inactivation of a gene encoding for heptosyltransferase I in Cronobacter sakazakii ATCC BAA-894J. App. Microbiol.112985997201210.1111/j.1365-2672.2012.05263.x22353600Search in Google Scholar

Wang Q., Forsythe S.J., Zhao X.J., Wang Z.W., Li D., Ma D., Cao J.Y., Zeng J.: Species identification and molecular characterization of Cronobacter spp. isolated from food imported over nine years into Beijing. China. Food Microbiol. 82, 11–19 (2019)WangQ.ForsytheS.J.ZhaoX.J.WangZ.W.LiD.MaD.CaoJ.Y.ZengJ.Species identification and molecular characterization of Cronobacter spp. isolated from food imported over nine years into Beijing. ChinaFood Microbiol.821119201910.1016/j.fm.2019.01.01131027763Search in Google Scholar

Willis J., Robinson, J.E.: Enterobacter sakazakii meningitis in neonates. Pediatr. Infect. Dis. J. 7, 196–199 (1988)WillisJ.RobinsonJ.E.Enterobacter sakazakii meningitis in neonatesPediatr. Infect. Dis. J.7196199198810.1097/00006454-198803000-000123282215Search in Google Scholar

Xu X, Li C., Wu Q., Zhang J., Huang J., Yang G.: Prevalence, molecular characterization, and antibiotic susceptibility of Cronobacter spp. in Chinese ready-to-eat foods. Int. J. Food Microbiol. 204, 17–23 (2015)XuXLiC.WuQ.ZhangJ.HuangJ.YangG.Prevalence, molecular characterization, and antibiotic susceptibility of Cronobacter spp. in Chinese ready-to-eat foodsInt. J. Food Microbiol.2041723201510.1016/j.ijfoodmicro.2015.03.00325828706Search in Google Scholar

Ye Y., Jiao R., Gao J., Li H., Ling N., Wu Q., Zhang J., Xu X.: Proteins involved in responses to biofilm and planktonic modes in Cronobacter sakazakii. LWT – Food Sci. Technol. 65, 1093–1099 (2016)YeY.JiaoR.GaoJ.LiH.LingN.WuQ.ZhangJ.XuX.Proteins involved in responses to biofilm and planktonic modes in Cronobacter sakazakiiLWT – Food Sci. Technol.6510931099201610.1016/j.lwt.2015.09.039Search in Google Scholar

Zeng H., Wu Q. i wsp.: Novel multidrug-resistant Cronobacter sakazakii causing meningitis in neonate, China, 2015. Emerg. Infect. Dis. 24, 2121–2124 (2018)ZengH.WuQ.i wsp.:Novel multidrug-resistant Cronobacter sakazakii causing meningitis in neonate, China, 2015Emerg. Infect. Dis.2421212124201810.3201/eid2411.180718619997730334728Search in Google Scholar

Zhou X., Gao J., Huang Y., Fu S., Chen H.: Antibiotic resistance pattern of Klebsiella pneumoniae and Enterobacter sakazakii isolates from powdered infant formula. Afr. J. Microbiol. Res. 5, 3073–3077 (2011)ZhouX.GaoJ.HuangY.FuS.ChenH.Antibiotic resistance pattern of Klebsiella pneumoniae and Enterobacter sakazakii isolates from powdered infant formulaAfr. J. Microbiol. Res.530733077201110.5897/AJMR10.867Search in Google Scholar

Articoli consigliati da Trend MD

Pianifica la tua conferenza remota con Sciendo