1. bookVolume 37 (2020): Issue 1 (December 2020)
Journal Details
License
Format
Journal
First Published
20 Jun 2018
Publication timeframe
1 time per year
Languages
English
access type Open Access

Post-Tridentine Catholic Piety and Forms of Devotional Practices in the Polish-Lithuanian Commonwealth

Journal Details
License
Format
Journal
First Published
20 Jun 2018
Publication timeframe
1 time per year
Languages
English
Summary

The article concerns the Polish religiosity and piety of the post-Tridentine era, combining nova et vetera, elements inherited from old centuries and entirely new. On the one hand, the religiosity of that period was based on the heritage of the late Middle Ages, on the other — it introduced elements of new piety and expanded certain forms of worship. The article describes various forms of the cult of the Passion of Christ, Calvarian devotions, ascetic practices, Marian piety and the area of hagiography. It focuses primarily on the Polish features of post-Tridentine religiosity, but also introduces the European context to indicate broader experience in this field, to draw attention to the national uniqueness and universality of Polish Catholicism, and to emphasise its dialogue with Europe.

Keywords

Albingier E., Męczennicy jezuiccy w „Żywotach świętych” Piotra Skargi, in: Piotr Skarga — w czterechsetlecie śmierci, red. M. Kuran, M. Kuran, przy współpracy K. Kaczor-Scheitler i D. Szymczaka, Łódź 2013, pp. 259–269. Search in Google Scholar

Autobiografia mistyczna Matki Teresy od Jezusa, karmelitanki bosej (Anny Marii Marchockiej) 1603–1652, red. K. Górski, (Pisarze ascetyczno-mistyczni Polski, 2), Poznań 1939. Search in Google Scholar

Bania Z., Kalwarie polskie w XVII wieku. Dzieje stosowania w Europie od X do końca XVII wieku uświęconych pasją Chrystusa miar jerozolimskich, Warszawa 1993. Search in Google Scholar

Bańbuła M., Bartkowski B., Gorzkie żale, in: Encyklopedia katolicka, red. L. Bieńkowski et al., t. 5, Lublin 1989, col. 1309–1311. Search in Google Scholar

Barcik J., Kalwaria Pacławska, in: Encyklopedia katolicka, t. 8, red. B. Migut, Lublin 2000, col. 420–421. Search in Google Scholar

Borkowska U. OSU, Hagiografia polska (wiek XVI–XVIII), in: Dzieje teologii katolickiej w Polsce, red. M. Rechowicz, cz. I, t. 2, Lublin 1975, pp. 471–503. Search in Google Scholar

Bubel D., Jasnogórskie piśmiennictwo dewocyjne w XVIIXVIII wieku. Recepcja modlitewnika Ksawerego Augustyna Rottera „Ucieczka grzeszników albo nabożny zasmuconych rekurs do dzielnej cudami Częstochowskiej Matki”, “Biblioteka” 14 (2010), pp. 33–52. Search in Google Scholar

Bunson M., Saint Pope Paul VI. Celebrating the 262nd Pope of the Roman Catholic Church, Irondale, AL 2018. Search in Google Scholar

Bystroń J.S., Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. Wiek XVIXVIII, t. 1, Warszawa 1994. Search in Google Scholar

Ceccherelli A., Od Suriusa do Skargi. Studium porównawcze o „Żywotach świętych”, tłum. M. Niewójt, Izabelin 2003. Search in Google Scholar

Cieślak S. SJ, „Harfa duchowna” — modlitewnikowy bestseller jezuity Marcina Laterny (15521598), “Nasza Przeszłość” 93 (2000), pp. 23–48. Search in Google Scholar

Czechowicz A., Katolicyzm sarmacki, in: Humanitas i Christianitas w kulturze polskiej, red. M. Hanusiewicz-Lavallee, Warszawa 2009, pp. 191–222. Search in Google Scholar

Czyż A., Sarmata — niewolnik Matki. Drużbicki, Montfort i „Ogród panieński” Kochowskiego, in: Barok — sarmatyzm — „Psalmodia”. Materiały z konferencji zorganizowanej przez Zakład historii nowożytnej, Toruń 2223 września 1993, red. K. Mali-szewski, K. Obremski, Toruń 1995, pp. 7–18. Search in Google Scholar

Dąbrowski S., „Pobudka” Gorzkich żali (Próby analizy i charakterystyki), “Znak” 35 (1983), pp. 960–965. Search in Google Scholar

Dobrzeniecki T., Chrystus Frasobliwy w literaturze średniowiecznej, “Biuletyn Historii Sztuki” 30 (1968) 3, pp. 279–299. Search in Google Scholar

Dobrzeniecki T., Wybrane zagadnienia ikonografii pasyjnej w sztuce polskiej, in: Męka Chrystusa wczoraj i dziś, red. H.D. Wojtyska CP, J.J. Kopeć CP, Lublin 1981, pp. 131–151. Search in Google Scholar

Drogi duchowe katolicyzmu polskiego XVII wieku, red. A. Nowicka-Jeżowa, t. 7, Warszawa 2016. Search in Google Scholar

Dziechcińska H., Hagiografia, in: Słownik literatury staropolskiej. Średniowiecze — renesans — barok, red. T. Michałowska, przy udziale B. Otwinowskiej i E. Sarnowskiej-Temeriusz, Wrocław 20023, pp. 298–302. Search in Google Scholar

Dziechcińska H., Wzory osobowe, in: Słownik literatury staropolskiej. Średniowiecze — renesans — barok, red. T. Michałowska, przy udziale B. Otwinowskiej i E. Sarnowskiej-Temeriusz, Wrocław 20023, pp. 1060–1066. Search in Google Scholar

Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995, red. L. Grzebień SJ, Kraków 2004. Search in Google Scholar

Estreicher K., Bibliografia polska, t. 13, Kraków 1894; t. 22, Kraków 1908. Search in Google Scholar

Flaga J., Bractwa religijne w Rzeczypospolitej w XVII i XVIII wieku, Lublin 2004. Search in Google Scholar

Formowanie kultury katolickiej w dobie potrydenckiej, red. J. Dąbkowska-Kujko, t. 6, Warszawa 2016. Search in Google Scholar

Głów K., Chrystocentryzm kultu Maryi, in: W kierunku chrześcijańskiej kultury, red. B. Bejze, Warszawa 1978, pp. 279–300. Search in Google Scholar

Górski K., Borkowska A.M. OSB, Historiografia zakonna a wzorce świętości w XVII w., (Textus et Studia, 15), Warszawa 1984. Search in Google Scholar

Górski K., Matka Mortęska, Kraków 1971. Search in Google Scholar

Górski K., Zarys dziejów duchowości w Polsce, Kraków 1986. Search in Google Scholar

Gruchała J.S., Panuś K., Wprowadzenie, in: Kazania pasyjne, red. J.S. Gruchała, K. Panuś, Kraków 2014, pp. 7–26. Search in Google Scholar

Gruchała J.S., Wprowadzenie do lektury, in: A. Rożniatowski, Pamiątka krwawej ofiary Pana Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa, red. J.S. Gruchała, (Biblioteka Pisarzy Staropolskich, 27), Warszawa 2003. Search in Google Scholar

Humanitas i christianitas w kulturze polskiej, red. M. Hanusiewicz-Lavallee, t. 4, Warszawa 2009. Search in Google Scholar

Jaroszewicz F., Matka świętych Polska albo żywoty świętych, błogosławionych, wielebnych, świątobliwych, pobożnych Polaków i Polek. […] Do druku podane R.P. 1767. Przedrukowane w Niemieckich Piekarach w Górnym Śląsku u Teodora Heneczka R.P. 1850. Search in Google Scholar

Kaczor-Scheitler K., Mistycyzm hiszpański w piśmiennictwie polskich karmelitanek XVII i XVIII wieku, Łódź 2005. Search in Google Scholar

Kaczor-Scheitler K., O kulcie maryjnym Daniela Zielińskiego w świetle „Przedmowy” poprzedzającej „Szatę wzorzystą doskonałości” (1649), “Respectus Philologicus” 32 (37) (2017), pp. 20–29. Search in Google Scholar

Kaczor-Scheitler K., Perswazja w wybranych medytacjach siedemnastowiecznych z klasztoru norbertanek na Zwierzyńcu, Łódź 2016. Search in Google Scholar

Kanony o sakramencie małżeństwa, in: Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst łaciń-ski, polski, t. 4: 1511–1870, oprac. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2004, pp. 716–719. Search in Google Scholar

Kantak K., Dzielowski Franciszek, in: Polski słownik biograficzny, red. W. Konopczyń-ski, t. 6, Kraków 1948, p. 137. Search in Google Scholar

Kicińska U., Pobożność szlachcianki w świetle polskich drukowanych mów pogrzebowych XVII wieku, “Folia Historica Cracoviensia” 18 (2012), pp. 213–237. Search in Google Scholar

Kłoczowski J., Müllerowa L., Skarbek J., Zarys dziejów Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 1986. Search in Google Scholar

Kopeć J.J. CP, Dzieje nabożeństwa Drogi Krzyżowej w Polsce, “Roczniki Teologiczno--Kanoniczne” 4 (1974), pp. 42–59. Search in Google Scholar

Kopeć J.J. CP, Kalwarie i cykle Drogi Krzyżowej w kulturze polskiej oraz ich związki z topografią Jerozolimy, in: Jerozolima w kulturze europejskiej, red. P. Paszkiewicz, T. Zadrożny, Warszawa 1995, pp. 225–240. Search in Google Scholar

Kopeć J.J. CP, Męka Pańska w religijnej kulturze polskiego średniowiecza. Studium nad pasyjnymi motywami i tekstami liturgicznymi, (Textus et Studia, 3), Warszawa 1975. Search in Google Scholar

Kopeć J.J. CP, Nurt pasyjny w średniowiecznej religijności polskiej, in: Męka Chrystusa wczoraj i dziś, red. H.D. Wojtyska CP, J.J. Kopeć CP, Lublin 1981, pp. 38–60. Search in Google Scholar

Kopeć J.J. CP, Przemiany ideowe pobożności pasyjnej na przykładzie kultu cierniowej korony Chrystusa, “Studia Theologica Varsaviensia” 10 (1972) 2, pp. 155–193. Search in Google Scholar

Kopeć J., Kalwaria, in: Encyklopedia katolicka, t. 8, red. B. Migut, Lublin 2000, col. 414–420. Search in Google Scholar

Korolko M., „Mąż Boleści” w staropolskich pieśniach pasyjnych, in: Chrystus w literaturze polskiej, red. P. Nowaczyński, (Zakład Badań nad Literaturą Religijną, 25), Lublin 2001, pp. 43–57. Search in Google Scholar

Künstler-Langner D., Człowiek i cierpienie w poezji XVII wieku. Filozoficzne i religijne inspiracje, in: Literatura polskiego baroku w kręgu idei, red. A. Nowicka-Jeżowa, M. Hanusiewicz, A. Karpiński, Lublin 1995, pp. 257–269. Search in Google Scholar

Lampen W., De spiritu S. Francisci in operibus S. Gertrudis Magnae, “Archivum Fran-ciscanum Historicum” 19 (1926), pp. 733–752. Search in Google Scholar

Lenart M., Spór Duszy z Ciałem i inne wierszowane spory w literaturze staropolskiej na tle tradycji średniowiecznej, Opole 2002. Search in Google Scholar

Lewański J., Trzy modele religijnych widowisk XVII w. w Polsce, in: Dramat i teatr religijny w Polsce, red. I. Sławińska, W. Kaczmarek, Lublin 1991, pp. 33–45. Search in Google Scholar

Litak S., Od reformacji do oświecenia. Kościół katolicki w Polsce nowożytnej, Lublin 1994. Search in Google Scholar

Litak S., Z dziejów kultu M. Boskiej Częstochowskiej w XVIIXVIII wieku. Sprawa zasięgu społecznego, in: Z zagadnień kultury chrześcijańskiej, red. B. Bejze, Lublin 1973, pp. 447–454. Search in Google Scholar

Łukarska B., Religijność sarmacka w przekazie piśmiennictwa polskiego XVII i XVIII wieku. Zarys monograficzny i antologia tekstów źródłowych, Częstochowa 2018. Search in Google Scholar

Mitkowska A., Polskie kalwarie, Wrocław 2003. Search in Google Scholar

Muczkowski J., Bractwa jezuickie i akademickie w Krakowie, Kraków 1845. Search in Google Scholar

Müller W., Trudne stulecie (1648–1750), in: Chrześcijaństwo w Polsce. Zarys przemian 966–1979, red. J. Kłoczowski, Lublin 1992, pp. 255–293. Search in Google Scholar

Nadolski B., Liturgika, t. 2: Liturgia i czas, Poznań 1991. Search in Google Scholar

Napiórkowski S.C., Chrystocentryzm myśli św. Bonawentury, “Roczniki Teologiczno--Kanoniczne” 21 (1974) 2, pp. 23–24. Search in Google Scholar

Nieznanowski S., Matka Boska w poezji baroku i czasów saskich, in: Matka Boska w poezji polskiej, t. 1: Szkice o dziejach motywu, red. M. Jasińska et al., Lublin 1959, pp. 37–61. Search in Google Scholar

Nowicka-Jeżowa A., Barok polski. Między Europą i sarmacją, cz. I: Profile i zarysy całości, Warszawa 2009–2011. Search in Google Scholar

Nowicka-Struska A., Ex fumo in lucem. Barokowe kaznodziejstwo Andrzeja Kochanowskiego, Lublin 2008. Search in Google Scholar

Nowicka-Struska A., Obrazy kobiety i kobiece wzorce osobowe w siedemnastowiecznych kazaniach pogrzebowych autorstwa karmelitów bosych, “Wschodni Rocznik Humanistyczny” 3 (2006), pp. 57–68. Search in Google Scholar

On the Perfection of Life for Sisters or De perfectione vitae ad sorores, transl. P. Han-bridge OFM Cap, https://napcc.net/images/uploads/documents/De_perfectione_vitae.pdf. Search in Google Scholar

Panofsky E., Imago Pietatis. Przyczynek do historii typów przedstawieniowych Mąż Boleści i Maria Pośredniczka, in: E. Panofsky, Studia z historii sztuki, tłum. i red. J. Białostocki, Warszawa 1971, pp. 95–121. Search in Google Scholar

Pawlak A., „Drogi Odkupienia…” Nabożeństwo pasyjne w Kościele polskim doby potrydenckiej na przykładzie Kalwarii Zebrzydowskiej, in: Seminaria staropolskie. Literatura w kontekstach kulturowych, red. R. Krzywy, Warszawa 1997, pp. 109–129. Search in Google Scholar

Pawlak W., Bł. Stanisław Papczyński. Wśród barokowych kaznodziejów, in: S. Papczyń-ski, Pisma pasyjne, wstęp W. Pawlak, M. Miotk CP, tłum. R.R. Piętka MIC, Warszawa 2008, pp. 7–53. Search in Google Scholar

Pawlak W., O wyobraźni religijnej Wespazjana Kochowskiego — „Ogród Panieński”, in: Wespazjan Kochowski w kręgu kultury literackiej, red. D. Chemperek, Lublin 2003, pp. 161–183. Search in Google Scholar

Pawlak W., Twórczość Wespazjana Kochowskiego wobec popularnej literatury religijnej (na przykładzie „Ogrodu panieńskiego”), in: Sarmackie theatrum. II. Idee i rzeczywistość. Materiały z konferencji naukowej, Katowice 9–11 grudnia 1998, red. R. Ocieczek, przy współudziale M. Barłowskiej, Katowice 2001, pp. 17–32. Search in Google Scholar

Pirożyński M. CSSR, Obrona Jasnej Góry w roku 1655, “Homo Dei” 26 (1957) 3, pp. 359–368. Search in Google Scholar

Popiołek B., Wartości religijne w mentalności kobiet z pogranicza Rzeczypospolitej w czasach saskich, in: Religijność na polskich pograniczach w XVI–XVIII wieku, red. D. Dolański, Zielona Góra 2005, pp. 287–300. Search in Google Scholar

Przybyłowicz O.M., Pobożność przedstawicielek rodów panujących Europy Środkowej (XIII–pocz. XIV w.). Fenomen popularności franciszkanizmu: inspiracje — modele, in: Per mulierem… Kobieta w dawnej Polsce — w średniowieczu i w dobie staropolskiej, red. K. Justyniarska-Chojak, S. Konarska-Zimnicka, Warszawa 2012, pp. 67–87. Search in Google Scholar

Puchalska-Dąbrowska B.M., Bohaterowie Wysp Brytyjskich jako wzorce świętości w hagiografii polskiej XVIXVII wieku, Białystok 2009. Search in Google Scholar

Rożek M., Uroczystości w barokowym Krakowie, Kraków 1976. Search in Google Scholar

Smosarski J., Z misteryjnej tradycji, “Przegląd Powszechny” 5 (1982), pp. 196–209. Search in Google Scholar

Sokołowska K., Świeckich drogi do świętości w hagiografii sarmacko-barokowej, Poznań 2008. Search in Google Scholar

Starodawne prawa polskiego pomniki poprzedzone wywodem historyczno-krytycznym tak zwanego prawodawstwa wiślickiego Kazimierza Wielkiego, red. A.Z. Helcel, t. 1, Warszawa 1856. Search in Google Scholar

Stręciwilk J. CP, Męka Pańska w polskiej literaturze barokowej, in: Męka Chrystusa wczoraj i dziś, red. H.D. Wojtyska CP, J.J. Kopeć CP, Lublin 1981, pp. 102–119. Search in Google Scholar

Swastek J., Jan Kanty, in: Encyklopedia katolicka, red. S. Wielgus et al., t. 7, Lublin 1997, col. 793–795. Search in Google Scholar

Ślaski J., Cesare Baronio w przekładach polskich, in: Nurt religijny w literaturze polskiego średniowiecza i renesansu, red. S. Nieznanowski, J. Pelc, Lublin 1994, pp. 365–393. Search in Google Scholar

Tazbir J., Piotr Skarga — szermierz kontrreformacji, Warszawa 1983. Search in Google Scholar

Tazbir J., Społeczna funkcja kultu Izydora „Oracza” w Polsce w XVII wieku, “Przegląd Historyczny” 46 (1955) 3, pp. 420–444. Search in Google Scholar

Tazbir J., Święci, grzesznicy i kacerze. Z dziejów polskiej kontrreformacji, Warszawa 1959. Search in Google Scholar

Teusz L., „Bolesna Muza nie Parnasu Góry, ale Golgoty”. Mesjady polskie XVII stulecia, Warszawa 2002. Search in Google Scholar

Witkowska A., Nastalska J., Staropolskie piśmiennictwo hagiograficzne, t. 1: Słownik hagiografów polskich, Lublin 2007. Search in Google Scholar

Wojnowski J. CSSR, Rozwój czci Matki Bożej w Polsce, “Homo Dei” 26 (1957) 6, pp. 846–862. Search in Google Scholar

Wojtyska H.D. CP, Męka Chrystusa w religijności polskiej XVI–XVIII wieku, in: Męka Chrystusa wczoraj i dziś, red. H.D. Wojtyska CP, J.J. Kopeć CP, Lublin 1981, pp. 61–79. Search in Google Scholar

Wolny J., Łaciński zbiór kazań Peregryna z Opola i ich związek z tzw. „Kazaniami gnieź-nieńskimi”, in: Średniowiecze. Studia o kulturze, red. J. Lewański, t. 1, Warszawa 1961, pp. 171–238. Search in Google Scholar

Wróbel E.E. CSFN, Życie religijne i zakonne w Polsce na przełomie XVI i XVII wieku, in: Cztery wieki Karmelitów Bosych w Polsce 1605–2005. Materiały z ogólnopolskiego sympozjum historyczno-teologicznego, Aula Collegium Novum, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2122 listopada 2005, red. A. Ruszała OCD, Kraków 2005, pp. 15–38. Search in Google Scholar

Wyczawski H.E., Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej, Kraków 1947. Search in Google Scholar

Wyczawski H.E., Kalwaria Zebrzydowska. Historia klasztoru bernardynów i kalwaryjskich dróżek, Kalwaria Zebrzydowska 1987. Search in Google Scholar

Wydra W., Miejsce Władysława z Gielniowa w kształtowaniu się średniowiecznej poezji religijnej, in: Literatura i kultura późnego średniowiecza w Polsce, red. T. Micha-łowska, Warszawa 1993, pp. 69–82. Search in Google Scholar

Wzorce osobowe w dawnej literaturze i kulturze polskiej, red. B.M. Puchalska-Dąbrowska, E.A. Jurkowska, Białystok 2018. Search in Google Scholar

Zalewski L., Cząstka Krzyża Chrystusowego w kościele św. Stanisława OO. Dominikanów, Lublin 1946. Search in Google Scholar

Recommended articles from Trend MD

Plan your remote conference with Sciendo